Szota Rustaweli
![]() Szota Rustaweli (fresk w jerozolimskim Klasztorze Krzyża[1]) | |||
Data i miejsce urodzenia | ok. 1172 | ||
---|---|---|---|
Data i miejsce śmierci | ok. 1216 | ||
Dziedzina sztuki | literatura | ||
Ważne dzieła | |||
Rycerz w tygrysiej skórze | |||
| |||
|
Szota Rustaweli (gruz. შოთა რუსთაველი; ur. pr. 1172 we wsi Rustawi, Meschetia, zm. pr. 1216 w Jerozolimie) - XII-wieczny gruziński poeta[2]. Jest autorem Rycerza w tygrysiej skórze, gruzińskiej epopei narodowej[2][3].
Biografia
Informacje o biografii poety są wyjątkowo skąpe[4]. Wykształcony w Grecji, Rustaweli był gruzińskim księciem[4], skarbnikiem[4] królowej Tamary (odnaleziono jego podpis pod dokumentem z 1190 roku) i malarzem, jego dziełem są między innymi freski w Klasztorze Krzyża[1] w Jerozolimie[4]. Na jednym z nich prawdopodobnie znajduje się sam autor[4][3]. Znając poematy Homera[4] i filozofię Platona[4], teologię, podstawy poetyki i retoryki, jak również literaturę perską i arabską, poświęcił się literaturze, tworząc epos Rycerz w tygrysiej skórze[2], który został przetłumaczony na wiele języków[2]. Pierwszy raz został wydrukowany w Tbilisi w 1712 roku, przez króla Wachtanga VI[4]. Po dziś dzień istnieje wiele legend i spekulacji na temat życia Rustawelego i jego relacji z królową Tamarą. Według jednej z nich miał być w niej beznadziejnie zakochany i z tego właśnie powodu napisał swoje największe dzieło. Nie znamy również jego dalszych losów. Tymoteusz, XVII-wieczny metropolita jerozolimski, odnalazł w świątyni pod wezwaniem św. Krzyża, zbudowanej przez królów gruzińskich, mogiłę i fresk przedstawiający osobę w mnisim stroju z niżej zamieszczonym jego imieniem[3], stąd też przypuszczanie, iż mógł dożyć swych dni jako mnich w Jerozolimie. W tradycji ludowej istnieje jednak legenda o tym, że mimo swego oddania królowej Rustaweli ożenił się z bliżej nieznaną dziewczyną o imieniu Nino. Wkrótce po ślubie miał otrzymać od „damy serca” polecenie przetłumaczenia na język gruziński dzieła literackiego, przekazanego jej w darze przez pokonanego szacha. Rustaweli wypełnił polecenie doskonale, jednak zrezygnował z nagrody, obiecanej za swój trud. Tydzień później odnaleziono jego ciało, pozbawione głowy. Według innego podania jeszcze za życia królowej, będącej jego mecenasem, katolikos Joann wszczął nagonkę na jego osobę. W XVIII wieku patriarcha Antoni I, będący skądinąd pisarzem, dokonał publicznego spalenia[4] pewnej liczby egzemplarzy pierwszego wydania Rycerza w tygrysiej skórze.
Imię Rustawelego noszą: Port lotniczy Tbilisi[5], Teatr Dramatyczny Gruzji, Instytut Teatralny w Tbilisi, a także liczne nagrody literackie w Gruzji. Również poza granicami tego kraju, w republikach byłego ZSRR, imię poety zostało upamiętnione na przykład nazwami ulic – jedna z głównych ulic Kijowa nosi imię Szoty Rustawelego. Skwer w Krakowie w dzielnicy Dębniki nazwano imieniem Szoty Rustawelego[6].
Przypisy
- ↑ a b Odwiedź Klasztor Świętego Krzyża. [w:] Dziennik Związkowy [on-line]. Alliance Printers & Publishers, Inc., 2012-12-21. [dostęp 2017-01-30].
- ↑ a b c d Rustaweli Szota, [w:] Encyklopedia PWN [online], Wydawnictwo Naukowe PWN [dostęp 2016-10-28] .
- ↑ a b c Shota Rustaveli, [w:] Encyclopædia Britannica [dostęp 2016-10-28] (ang.).
- ↑ a b c d e f g h i „Rycerz w tygrysiej skórze”. Symbol i dziedzictwo kultury Gruzji. krakow.pl. [dostęp 2016-10-28]. (pol.).
- ↑ АЭРОПОРТ ТБИЛИСИ ИМЕНИ ШОТА РУСТАВЕЛИ (TBILISI AIRPORT)-МЕЖДУНАРОДНЫЙ АЭРОПОРТ ТБИЛИСИ (ГРУЗИЯ). [dostęp 2017-01-30]. [zarchiwizowane z tego adresu (2017-02-02)].
- ↑ Kraków. Gruziński poeta patronem skweru na Dębnikach. gazetakrakowska.pl, 2017-09-26.
- ISNI: 0000000121451992
- VIAF: 100218337, 40158790631138852057, 84158790507138850622
- LCCN: n80032198
- GND: 119468638
- NDL: 00455020
- LIBRIS: tr574mqc5j80hl5
- BnF: 130916428
- SUDOC: 027115739
- NKC: jn20031230011
- BNE: XX1148728
- NTA: 074527207
- BIBSYS: 90666989
- CiNii: DA02188685
- Open Library: OL75321A
- PLWABN: 9810532435005606
- NUKAT: n01016749
- J9U: 987007267445805171
- PTBNP: 453692
- CANTIC: a11672274
- LNB: 000134007
- NSK: 000313551
- CONOR: 40669539
- BNC: 000243645
- ΕΒΕ: 172787, 95896
- KRNLK: KAC201608469
- PWN: 3970152
- Britannica: biography/Shota-Rustaveli
- NE.se: sjota-rustaveli
- SNL: Sjota_Rustaveli
- VLE: sota-rustaveli
- Catalana: 0057414
- DSDE: Sjota_Rustaveli
- Hrvatska enciklopedija: 53776