Tadeusz Manteuffel
![]() Tadeusz Manteuffel (ok. 1945–1950) | |||
Data i miejsce urodzenia | 20 lutego?/5 marca 1902 | ||
---|---|---|---|
Data i miejsce śmierci | 22 września 1970 | ||
Zawód, zajęcie | historyk | ||
Narodowość | Polak | ||
Odznaczenia | |||
![]() ![]() ![]() ![]() | |||
| |||
|
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/bd/Tadeusz_Manteuffel_-_gr%C3%B3b.jpg/220px-Tadeusz_Manteuffel_-_gr%C3%B3b.jpg)
Tadeusz Manteuffel, właśc. Tadeusz Manteuffel-Szoege, Taddaeus Julius Joseph von Manteuffel (ur. 20 lutego?/5 marca 1902 w Rzeżycy, zm. 22 września 1970 w Warszawie) – polski historyk, mediewista, żołnierz Armii Krajowej, twórca i pierwszy dyrektor Instytutu Historii PAN, prezes Polskiego Towarzystwa Historycznego (1950–1953).
Życiorys
Uczył się w warszawskim gimnazjum u Chrzanowskiego (obecnie XVIII Liceum Ogólnokształcące im. Jana Zamoyskiego w Warszawie), a następnie w gimnazjum Macierzy Polskiej w Piotrogrodzie, następnie w Gimnazjum im. Jana Zamoyskiego w Warszawie, gdzie w 1919 uzyskał maturę[1].
Wstąpił do Straży Narodowej, gdzie pełnił służbę wartowniczą w bramach zarządu elektrowni na Foksalu i w zajezdni tramwajowej przy ul. Puławskiej. W 1919 zaczął studia na Uniwersytecie Warszawskim. Od lipca do listopada 1920 odbył ochotniczą służbę wojskową. Walczył w czasie wojny polsko-bolszewickiej. Podczas obrony Warszawy stracił prawą rękę.
Do 1924 na Uniwersytecie Warszawskim studiował historię. 15 października 1921 podjął pracę w Archiwum Oświecenia Publicznego. W latach 1924–1926 wyjechał na zagraniczne stypendia naukowe do Francji, Anglii i do Włoch. W 1925 ukazała się pierwsza jego praca mediewistyczna Polityka unifikacyjna Chlotara II. W 1926 opublikował Ekspansję frankońską na terenie Włoch w VI i VII w. W 1931 po opublikowaniu pracy habilitacyjnej Teoria ustroju feudalnego według Consuetudines Feudorum XII–XIII na Uniwersytecie uzyskał stopień docenta. W listopadzie 1939 rozpoczął pracę w Archiwum Akt Nowych. W 1940 wstąpił do Związku Walki Zbrojnej, który potem został przekształcony w AK. Był współpracownikiem Biura Informacji i Propagandy, pełnił m.in. funkcję zastępcy redaktora Wiadomości Polskich. W czasie okupacji organizował również tajne nauczanie.
1 września 1945 został nadzwyczajnym profesorem kontraktowym w katedrze historii powszechnej średniowiecza i kierownikiem Instytutu Historycznego UW. Następnie był dziekanem i prorektorem na UW. 11 maja 1945 reaktywował Towarzystwo Miłośników Historii. W 1951 był jednym z organizatorów I Kongresu Nauki Polskiej, na którym był współredaktorem referatu Żanny Kormanowej, która w imieniu całego środowiska naukowego deklarowała gotowość uczonych, by nauka historyczna odegrała doniosłą rolę w ogólnym planie ideologicznej ofensywy socjalizmu w Polsce[2]. Został dyrektorem Instytutu Historii PAN (obecnie noszącym jego imię). Był także członkiem Rady Redakcyjnej „Przeglądu Historycznego”[3].
W 1952 r. został członkiem korespondentem, a w 1958 r. członkiem rzeczywistym PAN[4].
Pochowany na cmentarzu Powązkowskim w Warszawie (aleja zasłużonych-1-149)[5].
Życie prywatne
Jego braćmi byli Leon Manteuffel-Szoege i Edward Manteuffel-Szoege. Od 1932 r. był mężem historyczki Marii zd. Heurich, córki architekta Jana Fryderyka Heuricha, mieli dwie córki: Annę (ur. 1939, żonę historyka Tomasza Szaroty) i Małgorzatę (ur. 1944, po mężu Cymborowską).
Uczniowie
Wśród jego uczniów byli m.in.: Danuta Borawska, Czesław Deptuła, Jerzy Dowiat, Józef Płocha, Edward Potkowski, Julia Tazbir, Stanisław Trawkowski, Andrzej Wyczański.
Publikacje
- Narodziny herezji
- Historia powszechna. Średniowiecze
- Kultura Europy średniowiecznej
Ordery i odznaczenia
- Order Sztandaru Pracy II klasy (22 lipca 1951)[6]
- Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski (16 lipca 1954)[7]
- Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski (22 lipca 1950)[8]
- Złoty Krzyż Zasługi (10 listopada 1933)[9]
Upamiętnienie
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/3/3d/Tadeusz_Manteuffel_Polish_stamp.jpg)
Jego imieniem została nazwana ulica na Gocławiu w Warszawie. W 1992 roku, w dziewięćdziesiątą rocznicę urodzin Manteuffela, Poczta Polska wyemitowała znaczek z jego podobizną.
Przypisy
- ↑ W: Smolna 30. Gimnazjum im. Jana Zamoyskiego Warszawa: PIW, 1989, w spisie absolwentów rocznika 1919 na s. 342, pozycja 17. oraz fotografia nr 39 po s. 224, fotografia podpisana: „Prof. Tadeusz Manteuffel-Szoege (1902–1970), matura 1919”.
- ↑ Zbigniew Romek, Cenzura a nauka historyczna w Polsce 1944–1970, Warszawa 2010, s. 150.
- ↑ „Przegląd Historyczny”, nr 1/1969.
- ↑ Manteuffel, Tadeusz, [w:] Członkowie Polskiej Akademii Nauk [online], PAN [dostęp 2021-10-17] .
- ↑ Cmentarz Stare Powązki: TADEUSZ MANTEUFFEL, [w:] Warszawskie Zabytkowe Pomniki Nagrobne [dostęp 2020-01-04] .
- ↑ M.P. z 1952 r. nr 52, poz. 701.
- ↑ M.P. z 1954 r. nr 112, poz. 1566 „za wybitne zasługi w dziedzinie nauki”.
- ↑ M.P. z 1950 r. nr 85, poz. 1021 „za zasługi w pracy zawodowej”.
- ↑ M.P. z 1933 r. nr 259, poz. 278 „za zasługi na polu pracy naukowej”.
Bibliografia
- Kronika Warszawy, 3/7 1971, s. 141–146.
- Dariusz Matelski, Tadeusz Manteuffel (1902–1970). Wspomnienie, „Gazeta Wyborcza Poznań”, nr 79 (3987) z 4 kwietnia 2002, s. 9.
- Oskar Halecki, Tadeusz Manteuffel (1902–1970), „Teki Historyczne” 16 (1969/1971), s. 347–350.