Tadeusz Prauss
![]() | |||
![]() | |||
Data i miejsce urodzenia | 21 grudnia 1896 | ||
---|---|---|---|
Data i miejsce śmierci | wiosna 1940 | ||
Przebieg służby | |||
Lata służby | 1915–1940 | ||
Siły zbrojne |
| ||
Formacja | |||
Jednostki | 3 eskadra wywiadowcza | ||
Stanowiska | zastępca komendanta szkoły | ||
Główne wojny i bitwy | I wojna światowa | ||
Odznaczenia | |||
![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() | |||
|
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/68/Grobowiec_rodzinny_G%C4%85siorowskich_i_Prauss%C3%B3w_%28Cmentarz_ewangelicko-reformowany_w_Warszawie%29_1.jpg/240px-Grobowiec_rodzinny_G%C4%85siorowskich_i_Prauss%C3%B3w_%28Cmentarz_ewangelicko-reformowany_w_Warszawie%29_1.jpg)
i Praussów na cmentarzu ewangelicko-reformowanym w Warszawie, miejsce pochówku m.in. Wilhelma Gąsiorowskiego – prezesa Konsystorza Kościoła Ewangelicko-Reformowanego w RP oraz konstruktora lotniczego Stanisława Praussa, a także symbolicznego upamiętnienia ofiar zbrodni katyńskiej: ppłk Tadeusza Praussa, mjr Mieczysława Fiedlera i inż. leśnika Władysława Gąsiorowskiego
Tadeusz Feliks Prauss (ur. 21 grudnia 1896 w Warszawie, zm. wiosną 1940 w Charkowie) – pułkownik pilot Wojska Polskiego, kawaler Orderu Virtuti Militari, ofiara zbrodni katyńskiej.
Życiorys
Był synem Tadeusza, architekta, i Janiny z Gąsiorowskich[1]. Jego bratem był inż. Stanisław Prauss, konstruktor lotniczy i pilot sportowy. Uczył się w Gimnazjum im. Mikołaja Reja w Warszawie, następnie od 1912 w II Wyższej Szkole Realnej w Krakowie, gdzie w 1914 (podczas I wojny światowej) zdał maturę[2].
15 kwietnia 1915 został powołany do cesarskiej i królewskiej armii i wcielony do 13 pułku piechoty. Po ukończeniu Szkoły Oficerów Rezerwy w Opawie, walczył na froncie na Bukowinie i w Małopolsce Wschodniej[2][3]. 1 czerwca 1916 został skierowany do szkoły obserwatorów lotniczych w Wiener Neustadt. Po jej ukończeniu, w stopniu chorążego, latał jako obserwator na samolotach rozpoznawczych w eskadrze Flik 13 (Fliegerkompagnie 13) na froncie włoskim. Odbył 57 lotów bojowych[2]. Od 1 lipca do 5 listopada 1918 był uczniem szkoły pilotów w Krakowie, a następnie – wyższego pilotażu w Neumarkt, gdzie zastał go koniec wojny[2][3].
Już 11 listopada 1918 Prauss w stopniu podporucznika pilota wstąpił do nowo formującego się lotnictwa polskiego w Krakowie. Po przeniesieniu do Warszawy, w styczniu 1919 został przydzielony do 3 eskadry wywiadowczej[2]. Od lutego 1919 służył na froncie wojny polsko-bolszewickiej, początkowo operując w rejonie Kowla[4]. Od kwietnia do czerwca 1920 latał w rejonie Kijowa – Berdyczowa na rozpoznanie oraz bombardowanie pozycji nieprzyjaciela. 19 maja, podczas nalotów eskadry na stację Demirki, jego samolot został zestrzelony (drugim członkiem załogi był obserwator, ppor. Jerzy Tereszczenko)[4]. 4 czerwca 1920 pod Kijowem został ranny[2]. Odbył 41 lotów bojowych podczas wojny[2].
23 października 1920 roku został zatwierdzony z dniem 1 kwietnia 1920 roku w stopniu kapitana, w Korpusie Wojsk Lotniczych, w grupie oficerów byłej armii austro-węgierskiej[5]. Od czerwca 1921 był dowódcą 10 eskadry wywiadowczej w 2 pułku lotniczym, a od września 16 eskadry wywiadowczej. 3 maja 1922 roku został zweryfikowany w stopniu kapitana ze starszeństwem z dniem 1 czerwca 1919 roku i 28. lokatą w korpusie oficerów aeronautycznych[6]. W sierpniu 1922 został zastępcą dowódcy Oficerskiej Szkoły Lotnictwa w Grudziądzu. Brał udział w pierwszym grupowym przelocie polskich samolotów Breguet 19 nad Alpami. Latał także nad Tatrami, a w wolnym czasie uprawiał narciarstwo, turystykę i taternictwo, propagując je wśród lotników[7].
31 marca 1924 roku został awansowany na majora ze starszeństwem z dniem 1 lipca 1923 roku i 11. lokatą w korpusie oficerów aeronautycznych[8]. W styczniu 1925 został przeniesiony z Departamentu IV Ministerstwa Spraw Wojskowych do 4 pułku lotniczego w Toruniu na stanowisko dowódcy dywizjonu[9]. W czerwcu tego roku został dowódcą Niższej Szkoły Pilotów w Bydgoszczy. W maju 1927 został przeniesiony z Centralnej Szkoły Pilotów Podoficerów Lotnictwa w Bydgoszczy do 4 pułku lotniczego w Toruniu na stanowisko zastępcy dowódcy pułku[10]. W 1928 został komendantem Centrum Wyszkolenia Podoficerów Lotnictwa w Bydgoszczy. 18 lutego 1930 roku został awansowany na podpułkownika ze starszeństwem z dniem 1 stycznia 1930 roku i 5. lokatą w korpusie oficerów aeronautycznych[11]. 7 czerwca 1934 roku ogłoszono jego przeniesienie do 6 pułku lotniczego we Lwowie na stanowisko dowódcy pułku[12]. Na stopień pułkownika został awansowany ze starszeństwem z dniem 19 marca 1937 roku i 3. lokatą w korpusie oficerów lotnictwa[13][14]. 24 sierpnia 1939 roku został dowódcą lotnictwa i OPL Armii „Modlin”[2]. 13 września 1939 roku został dowódcą lotnictwa Frontu Północnego. Po zakończeniu walk wrócił do rodziny we Lwowie. Tam został zatrzymany przez funkcjonariuszy NKWD i osadzony w więzieniu Brygidki[15].
Skierowany do obozu w Starobielsku, a następnie zamordowany przez NKWD, prawdopodobnie w kwietniu-maju 1940 w Charkowie tak jak inni jeńcy tego obozu. Bliższe szczegóły nie są znane[2]. Symboliczny grób Tadeusza Praussa znajduje się w Warszawie na cmentarzu ewangelickim przy ul. Żytniej, w grobie rodzinnym Gąsiorowskich i Praussów (kwatera P-1-1)[16].
Ordery i odznaczenia
- Krzyż Srebrny Orderu Virtuti Militari nr 973
- Srebrny Krzyż Zasługi (10 listopada 1925)[17]
- Medal Pamiątkowy za Wojnę 1918–1921
- Medal Dziesięciolecia Odzyskanej Niepodległości
- Polowa Odznaka Pilota nr 13 (11 listopada 1928)[18]
- Brązowy Medal Zasługi Wojskowej z mieczami na wstążce Krzyża Zasługi Wojskowej (Austro-Węgry)
- Srebrny Medal Waleczności 2 klasy (Austro-Węgry)
- Brązowy Medal Waleczności (Austro-Węgry)
- Krzyż Wojskowy Karola (Austro-Węgry)[19]
- czechosłowacka Odznaka Pilota (1929)[20]
Upamiętnienie
Minister Obrony Narodowej decyzją Nr 439/MON z 5 października 2007 awansował go pośmiertnie do stopnia pułkownika (sic!)[21]. Nominacja została ogłoszona 9 listopada 2007 w Warszawie, w trakcie uroczystości „Katyń Pamiętamy – Uczcijmy Pamięć Bohaterów”.
W ramach akcji „Katyń... pamiętamy” / „Katyń... Ocalić od zapomnienia”, jesienią 2008 został zasadzony Dąb Pamięci honorujący Tadeusza Praussa przy Zespole Szkół Ekonomiczno-Rolniczych w Słubicach[22].
Zobacz też
- awanse generalskie oficerów II Rzeczypospolitej Polskiej z 2007
- jeńcy polscy w niewoli radzieckiej (od 1939 roku)
- obozy NKWD dla jeńców polskich
- ofiary zbrodni katyńskiej – zamordowani w Charkowie
Przypisy
- ↑ Księga Cmentarna Charkowa 2003 ↓, s. 432.
- ↑ a b c d e f g h i Władysław Bartosz, Tadeusz Prauss – uzupełnienie, [w:] „Skrzydlata Polska”, nr 51(1986), 17.12.1989, s. 7.
- ↑ a b Żołnierze Września 2010 ↓, s. 242.
- ↑ a b Krzysztof A.K.A. Tarkowski Krzysztof A.K.A., Lotnictwo polskie w wojnie z Rosją Sowiecką 1919–1920, Warszawa: Wydawnictwa Komunikacji i Łączności, 1991, s. 61, ISBN 83-206-0985-2, OCLC 69498511 .
- ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 41 z 27 października 1920 roku, s. 1085.
- ↑ Lista starszeństwa 1922 ↓, s. 245.
- ↑ z-ne.pl – Tadeusz Feliks Prauss (pol.) [dostęp 2011-11-21]
- ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 32 z 2 kwietnia 1924 roku, s. 171.
- ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 7 z 22 stycznia 1925 roku, s. 30.
- ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 14 z 5 maja 1927 roku, s. 129.
- ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 5 z 20 lutego 1930 roku, s. 65.
- ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 11 z 7 czerwca 1934 roku, s. 165.
- ↑ Rybka i Stepan 2004 ↓, s. 375.
- ↑ Księga Cmentarna Charkowa 2003 ↓, s. 432 wg autorów był podpułkownikiem.
- ↑ Żołnierze Września 2010 ↓, s. 242, 245.
- ↑ Cmentarz ewangelicko-reformowany - wyszukiwarka osób pochowanych [online], warszawa.grobonet.com [dostęp 2022-11-11] .
- ↑ M.P. z 1925 r. nr 262, poz. 1085 „za zasługi na polu rozwoju lotnictwa wojskowego”.
- ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 15 z 11 listopada 1928 roku, s. 436 „za loty bojowe nad nieprzyjacielem w czasie wojny 1918-1920”.
- ↑ Ranglisten 1918 ↓, s. 484.
- ↑ Dz. Pers. MSWojsk. Nr 19 z 12 grudnia 1929 r., s. 367.
- ↑ Decyzja Nr 439/MON Ministra Obrony Narodowej z dnia 5 października 2007 r. w sprawie mianowania oficerów Wojska Polskiego zamordowanych w Katyniu, Charkowie i Twerze na kolejne stopnie oficerskie. Decyzja nie została ogłoszona w Dzienniku Urzędowym MON
- ↑ Tadeusz Prauss. glusk.diecezja.lublin.pl. [dostęp 2015-03-03].
Bibliografia
- Ranglisten des kaiserlichen und königlichen Heeres 1918. Wiedeń: Nadworna i Państwowa Drukarnia, 1918. (niem.).
- Lista starszeństwa oficerów zawodowych. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1922.
- Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych. [dostęp 2019-02-09].
- Rocznik Oficerski 1923. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1923.
- Rocznik Oficerski 1924. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1924.
- Rocznik Oficerski 1928. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1928.
- Rocznik Oficerski 1932. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1932.
- Władysław Bartosz, Tadeusz Prauss – uzupełnienie, [w:] „Skrzydlata Polska”, nr 51 (1986), 17.12.1989, s. 7.
- Stanisław P. Prauss, Z Zakopanego na Stag Lane, Zakład Narodowy im. Ossolińskich 1996.
- Jerzy Ciesielski, Zuzanna Gajowniczek, Grażyna Przytulska, Wanda Krystyna Roman, Zdzisław Sawicki, Robert Szczerkowski, Wanda Szumińska: Charków. Księga Cmentarna Polskiego Cmentarza Wojennego. Jędrzej Tucholski (red.). Warszawa: Oficyna Wydawnicza RYTM, 2003. ISBN 83-916663-5-2.
- Ryszard Rybka, Kamil Stepan: Awanse oficerskie w Wojsku Polskim 1935–1939. Kraków: Fundacja Centrum Dokumentacji Czynu Niepodległościowego, 2004. ISBN 978-83-7188-691-1.
- Płk pil. Tadeusz Prauss. W: Żołnierze Września. Polegli i pomordowani na Wschodzie. Andrzej Wesołowski (red.). Warszawa: Centralne Archiwum Wojskowe, 2010, seria: Pamiętamy. Rok 1939 w wojskowych materiałach archiwalnych. ISBN 978-83-927234-9-3.
Linki zewnętrzne
- Tadeusz Prauss – publikacje w bibliotece Polona