Tomasz Piskorski
Tomasz Piskorski (1936) | |||
![]() | |||
Data i miejsce urodzenia | 21 grudnia 1898 | ||
---|---|---|---|
Data i miejsce śmierci | kwiecień 1940 | ||
Przebieg służby | |||
Lata służby | 1916–1921 i 1939–1940 | ||
Siły zbrojne |
| ||
Formacja |
| ||
Jednostki | 1 Pułk Szwoleżerów Józefa Piłsudskiego, 2 Dywizja Piechoty Legionów, Grupa Operacyjna gen. Lucjana Żeligowskiego, 4 Armia (II RP), 21 Pułk Ułanów Nadwiślańskich | ||
Główne wojny i bitwy | I wojna światowa,
| ||
Odznaczenia | |||
![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() | |||
|
Stopień instruktorski | harcmistrz |
---|---|
Organizacja harcerska | |
p.o. Naczelnika Harcerzy ZHP | |
Okres sprawowania | od 1936 |
Poprzednik | Antoni Olbromski |
Następca | Zbigniew Trylski |
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/ed/Tomasz_Piskorski_1920.jpg/180px-Tomasz_Piskorski_1920.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/5d/Tomasz_Piskorski_scout.jpg/180px-Tomasz_Piskorski_scout.jpg)
Tomasz Henryk Piskorski (ur. 21 grudnia 1898 w Warszawie, zm. w kwietniu 1940 w Charkowie[1]) – polski prawnik, członek Polskiej Organizacji Wojskowej, oficer kawalerii Wojska Polskiego, działacz Związku Harcerstwa Polskiego, uczestnik walk o niepodległość Polski, ofiara zbrodni katyńskiej.
Wykształcenie i praca
Urodził się w rodzinie Wacława (1852–1928) i Kazimiery z Maciejewskich (1860–1919). Był młodszym bratem Leonarda (1883–1957).
Uczył się w Gimnazjum gen. Pawła Chrzanowskiego (późniejsze Gimnazjum im. Jana Zamoyskiego), a następnie w Gimnazjum im. Rocha Kowalskiego w Warszawie. Zdał maturę eksternistycznie zimą 1919 roku (w czasie urlopu z wojska)[2]. Po studiach w latach 1920–1925 (po demobilizacji) ukończył Wydział Nauk Politycznych i Społecznych Wolnej Wszechnicy Polskiej (WWP).
W latach 1926–1938 pracował jako senior w seminarium prawa konstytucyjnego WWP prof. Władysława Maliniaka. Był współzałożycielem i długoletnim przewodniczącym Towarzystwa Przyjaciół Wolnej Wszechnicy Polskiej. Od 1938 roku jako starszy radca organizował Wydział Rzemiosła w Ministerstwie Przemysłu i Handlu. W tym samym roku otworzył przewód doktorski na temat zastępstwa głowy państwa. 1 września 1939 miał objąć urząd wojewody poznańskiego, jednak uniemożliwił to wybuch II wojny światowej[3].
Udział w walkach o niepodległość Polski
W 1916 roku Tomasz Piskorski wstąpił do Polskiej Organizacji Wojskowej i jesienią 1918 roku pełnił funkcję komendanta VI dzielnicy w Warszawie. Był trzykrotnie aresztowany i przez tydzień więziony na Pawiaku. W listopadzie 1918 roku uczestniczył w rozbrajaniu Niemców w garnizonie warszawskim.
W lutym 1919 roku zaciągnął się do 1 pułku szwoleżerów Józefa Piłsudskiego w Hrubieszowie. W kwietniu tego roku wziął udział w wyprawie wileńskiej, walcząc w szeregach szwadronu technicznego dowodzonego przez Mieczysława Bernadzikiewicza. W lipcu został odkomenderowany do Szkoły Podchorążych w Warszawie, a w październiku – do służby wywiadowczej 2 Dywizji Piechoty Legionów.
W końcu lutego 1920 roku został przeniesiony do Grupy Operacyjnej gen. Lucjana Żeligowskiego, później do dowództwa 4 Armii. W połowie sierpnia tego roku działał w Związku Obrony Ojczyzny na Lubelszczyźnie, gdzie wkrótce został instruktorem wywiadowczym w pow. hrubieszowskim i włodzimierskim. Służył w wojsku aż do demobilizacji w listopadzie 1920 roku[2].
Piskorski brał udział w III powstaniu śląskim.
We wrześniu 1939 roku zgłosił się po raz czwarty ochotniczo do wojska[3]. Otrzymał przydział do 21 pułku Ułanów Nadwiślańskich[4][5] lub na szefa transportu Łódź–Lublin, gdzie brał udział w walkach obronnych[6]. Walczył pod Krasnobrodem. Został internowany przez Armię Czerwoną. Trafił do obozu w Starobielsku, został rozstrzelany w kwietniu 1940 roku w Charkowie[1][7].
Harcerstwo
Tomasz Piskorski związał się na stałe z harcerstwem w 1911 roku, początkowo jako uczeń w liceum Chrzanowskiego[8] w drużynie skautowej, która później przyjęła nazwę 2 Warszawska Drużyna im. Tadeusza Rejtana. Już jako instruktor harcerski brał udział w zjeździe połączeniowym 1 listopada 1916 roku w Warszawie czterech organizacji skautowych w Związek Harcerstwa Polskiego. W 1916 roku wspólnie z legionistą sierżantem Antonim Mańkowskim założył pierwszą drużynę harcerską na terenie Wołomina, łącząc samodzielne zastępy i tworząc 1 Wołomińską Drużynę Harcerską. Do drużyny zwerbowali głównie chłopców z ulicy i rodzin robotniczych. Drużynowym, a po rozrośnięciu się struktury harcerskiej około 1920 roku do hufca – hufcowym był Tomasz Piskorski, uznawany dziś za twórcę Hufca ZHP Wołomin.
W 1918 roku został komendantem 24. drużyny im. Jana Karola Chodkiewicza. W czerwcu 1920 roku w czasie służby wojskowej zorganizował wśród harcerzy w Mińsku Litewskim oddział wywiadowczy. Był hufcowym, a potem zastępcą komendanta Chorągwi Warszawskiej Męskiej. Wizytował obozy drużyn warszawskich, np. obóz 17. Warszawskiej Drużyny Harcerskiej w Rytrze[9]. Latem 1923 roku był zastępcą komendanta trzeciego kursu instruktorskiego Chorągwi Warszawskiej Męskiej w Mickunach na Wileńszczyźnie (90 uczestników)[10]. W listopadzie 1925 roku został mianowany komendantem Chorągwi Warszawskiej Męskiej. Pełnił tę funkcję do marca 1929 roku.
Organizował i kierował 4 zjazdami starszego harcerstwa.
W kwietniu 1926 roku zorganizował w Sromowcach Niżnych 3. Zjazd Programowy Starszego Harcerstwa i kierował jego obradami. Eugeniusz Sikorski pisze o tym zjeździe:
Zaczęły się coraz bardziej zarysowywać postacie czołowych działaczy ruchu starszoharcerskiego. Byli to: Tomasz i Maria Piskorscy, Sabina Marcinkowska, Jerzy Zawodzki[8].
Był twórcą i następnie kierownikiem kręgu starszoharcerskiego im. Zygmunta Jeża-Miłkowskiego (tzw. Jeżów). W sierpniu 1928 roku zorganizował 4. Zjazd Starszego Harcerstwa w Pieninach[8]. W lipcu 1930 roku był komendantem 5. zjazdu starszoharcerskiego w Kiełpinach. Był przewodniczącym komitetu redakcyjnego pracy zbiorowej „Polacy na Dżembori” (wydanej w 1931 roku), w której zamieścił swój artykuł pod tym samym tytułem. Kierował w sierpniu 1931 roku wyprawą polskiej delegacji na 1. Międzynarodowy Zlot Starszych Skautów (Roversów) w Kantersteg w Szwajcarii.
W kwietniu 1931 roku przewodniczył w Warszawie IV konferencji żeglarskiej, poświęconej zagadnieniom rozwoju żeglarstwa i ustaleniu programu prac na najbliższą przyszłość[11].
…widać było, że ta nowa gałąź wyszkolenia harcerskiego wzbudziła ogromne zainteresowanie i przyciągnęła wielu zwłaszcza starszych harcerzy swoistym urokiem wędrówki żeglarskiej, pełnej przygód i niebezpieczeństw…[12].
Był inicjatorem zbiórki pieniędzy na duży, 100-tonowy żaglowiec harcerski:
…przyboczny Janusz Wolski odczytał przed frontem drużyny odezwę Dha Naczelnika Harcerzy Tomasza Piskorskiego, harcmistrza, w sprawie składania datków przez harcerzy na utworzony Fundusz Żeglarski, z którego ma być zakupiony wielki żaglowiec harcerski, 100 tonowy, służący do celów podróżniczych oraz szkoły żeglarza[13].
W sierpniu 1932 roku był komendantem obozu 6. Zjazdu Starszego Harcerstwa w Garczynie. W 1933 roku został powołany na kierownika Wydziału Starszego Harcerstwa w Głównej Kwaterze Harcerzy[14]. W kwietniu tego roku w czasie zlotu starszoharcerskiego w Starej Miłośnie został wybrany do Rady Starszego Harcerstwa. Jako jej delegat uczestniczył w konferencji Roversów w Jamboree w Gödöllő na Węgrzech, gdzie wygłosił referat o ruchu starszoharcerskim w Polsce. Również w 1933 roku był przewodniczącym Komisji Osobowej przy Głównej Kwaterze Harcerzy.
W tym okresie uczestniczył w ochronie i wyrwaniu ZHP spod wpływów nacjonalistycznych[2]. M.in. wraz z Janem Mauersbergerem należał w kierownictwie Związku do grupy o orientacji piłsudczykowskiej, której celem było ograniczenie klerykalizmu w ZHP i dopuszczenie do udziału w organizacji dzieci i młodzieży mniejszości narodowych[15].
Należał do komitetu organizacyjnego Jubileuszowego Zlotu ZHP w Spale w 1935 roku. Jesienią tego roku przewodniczył zorganizowanej przez siebie ponad stuosobowej wyprawie starszych harcerzy i instruktorów na 2. Międzynarodowy Zlot Roversów na wyspie Ingarö w Szwecji[16].
Był wiceprzewodniczącym warszawskiego Koła Harcerzy z Czasów Walk o Niepodległość.
W 1936 roku opracował komentarz do prawa harcerskiego dla starszych harcerzy, który został przyjęty na 8. Zjeździe Harcerstwa Starszego 24–30 sierpnia 1936 roku nad jeziorem Narocz[11].
W końcu 1936 roku został pełniącym obowiązki Naczelnika Harcerzy. Był nim do początku 1937 roku.
W dniach 5–28 sierpnia 1938 roku Tomasz Piskorski był zastępcą komendanta kursu podharcmistrzowskiego Chorągwi Warszawskiej nad Wigrami. W kursie tym uczestniczył m.in. Jan Bytnar, bohater książki Aleksandra Kamińskiego pt. Kamienie na szaniec. Jan Bytnar wspominał bardzo ciekawe, gorące dyskusje na tematy związane z problematyką społeczną i ekonomiczną, a także i polityczną. Zdobył tam stopień harcerza Rzeczypospolitej[17].
Działalność w OMN, „PET”, Związku Młodzieży Polskiej „ZET” i ZPMD
W szkole Chrzanowskiego został przyjęty do Organizacji Młodzieży Narodowej (OMN) i wkrótce potem do „PET”.
W czasie studiów został przyjęty do Związku Młodzieży Polskiej „ZET”. Po rozłamie w 1923 roku (w wyniku sprzeciwu wobec przejmowania kontroli nad Związkiem przez Młodzież Wszechpolską) powstał Związek Polskiej Młodzieży Akademickiej, który zwołał pierwszy zjazd w kwietniu 1923 roku. Na zjeździe tym powołano 7-osobowy Centralny Komitet Akademicki, w skład którego wszedł m.in. Piskorski[2].
W 1924 roku wziął udział w III Zjeździe Ogólnym OMN Szkół Wyższych w Lublinie, gdzie został wybrany na przewodniczącego prezydium[18]. Po połączeniu się kilku organizacji w 1927 roku powstał Związek Polskiej Młodzieży Demokratycznej (ZPMD). W czasie Pierwszego Ogólnego Zjazdu ZPMD w Warszawie w grudniu 1927 roku został wybrany do Prezydium Związku[18].
W 1925 roku Piskorski – wraz ze swoją późniejszą żoną – Marią Podgórską reaktywował „PET” (po likwidacji tej organizacji w 1921 roku)[2]
W tym samym roku zainicjował powołanie (w 1926 roku) Związku Seniorów Organizacji Młodzieży Narodowej. Nazwę tę zmieniono w następnym roku na Związek Seniorów OMN i ZPMD. Wszedł również do pierwszego Tymczasowego Zarządu. Przed II Zjazdem organizacji (w 1934 roku) był sekretarzem jej zarządu.
Na przełomie lat 20. i 30. redagował organ ZPMD − kwartalnik „Brzask”[19].
Na II Zjeździe Seniorów OMN i ZPMD w 1934 roku podjęto uchwałę o zorganizowaniu w 1936 roku obchodów 50. rocznicy pierwszego zebrania Warszawskiego Koła ZET-u. Piskorski został referentem organizacyjnym Zjazdu i członkiem Głównego Komitetu Organizacyjnego (uczestników zjazdu było ponad 1000).
Swoje wielkie talenty organizacyjne ujawnił w czasie Zjazdu Jubileuszowego 50-lecia ZET-u jeden z wielkich działaczy organizacji, Tomasz Piskorski[2].
Kierował pracami komisji organizacyjnej, a w jej składzie kilkoma podkomisjami. W 1935 roku Zarząd Główny Seniorów przyjął wytyczne organizacyjne Piskorskiego[18]. Piskorski przygotował na Zjazd Wykaz poległych i zmarłych uczestników ruchu niepodległościowego Młodzieży Narodowej w okresie 1886–1936. Gromadził archiwum ZET-owe, opracował sprawozdanie z Jubileuszowego Zjazdu. Całe archiwum (wraz z kilkunastoma tomami jego dzienników) spłonęło w powstaniu warszawskim.
Uczestnictwo w innych organizacjach
- prezes Bratniej Pomocy w czasie studiów
- prezes Organizacji Młodzieży Narodowej (OMN) w czasie studiów
- członek Związku Patriotycznego
- członek Związku Naprawy Rzeczypospolitej
- przewodniczący Towarzystwa Wolnej Wszechnicy Polskiej
- redaktor organu ZPMD „Brzask”
- wicedyrektor Biura Związku Polaków z Zagranicy (1933 rok)
- praca w Lidze Morskiej i Kolonialnej w 1935–1938, gdzie wraz z Wiesławem Czermińskim zorganizował Wydział Młodzieżowy i został jego kierownikiem. W ramach prac tego wydziału prowadził szkolenia w urządzanych przez siebie obozach nad morzem (sam był ratownikiem morskim). W 1936 roku opracował sprawozdanie Głównego Komitetu Wykonawczego Święta Morza w 1935 roku
- po Zjeździe Uczestników Walki o Szkołę Polską w 1936 roku zorganizował – wspólnie z Zofią Wańkowicz i Stefanem Szwedowskim – komitet, który zebrał dość znaczną sumę na rzecz polskich szkół w Bytomiu i Cieszynie, które wtedy leżały poza granicami Polski.
Twórczość
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/8c/Katarzyna_Piskorska_grave.jpg/250px-Katarzyna_Piskorska_grave.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/2e/Pomnik_ofiarom_stalinowskiego_ludob%C3%B3jstwa_zbli%C5%BCenie.jpg/200px-Pomnik_ofiarom_stalinowskiego_ludob%C3%B3jstwa_zbli%C5%BCenie.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/ce/Skwer_Ormia%C5%84ski_-_Katy%C5%84_and_Chark%C3%B3w_Monument_2.jpg/250px-Skwer_Ormia%C5%84ski_-_Katy%C5%84_and_Chark%C3%B3w_Monument_2.jpg)
Książki
- Polacy na Dżembori. Wspomnienia z Międzynarodowego Zlotu Skautowego w Arrowe Parku pod Birkenhead Anglia 1929 r. Wydawnictwo zbiorowe pod redakcją komitetu w składzie: przewodniczący Tomasz Piskorski, członkowie – Eugeniusz Ryszkowski i Eugeniusz Konopacki. Warszawa 1931. Nakładem Komendy Wyprawy Polskiej na Dżembori. Druk. St. Niemiry Syn i S-ka[20]
- W przededniu ofensywy harcerskiej na młodzież. Wytyczne pracy Głównej Kwatery Harcerzy na rok 1934 (1933)
- Komitet Wychowania Narodowego Młodzieży Polskiej z zagranicy przy Radzie Organizacyjnej Polaków z Zagranicy (1933)[21]
- Książka o Polsce dla młodzieży polskiej zagranicą (1934)
- Krąg Starszoharcerski. Wskazania organizacyjne, metodyczne i programowe (Biblioteczka Starszoharcerska 1935)
- Konstytucja 1935 r. a t.zw. tytuły rodowe (1936)
- XV-lecie Starszego Harcerstwa (Katowice 1936)
- Katalog prasy skautowej (1937, wydana w 3 językach)
- W pięćdziesiątą rocznicę powstania „Zetu”. Sprawozdanie ze Zjazdu Uczestników Ruchu Niepodległościowego Związku Młodzieży Polskiej („Młodzieży Narodowej”) 28 i 29 IX 1936 w Warszawie (1937).
Inne
- Zjazd Lubelski OMN w roku 1924, w: Akademicka Młodzież Demokratyczna w Lublinie w latach 1920–1930, Lublin, 11 maja 1930.
- W sprawie bibliografii harcerskiej, w: Harcerstwo. Organ Naczelnictwa Związku Harcerstwa Polskiego, Warszawa, Rok I, nr 4 (grudzień 1934)
- Sprawozdanie Zarządu Głównego Związku Seniorów Organizacji Młodzieży Demokratycznej Szkół Wyższych 1926–1934 (1934)
- Redakcja i wstęp do pracy Ingarö − Wyspa Braterstwa: Wspomnienia z wyprawy polskiej na 2-gi Światowy Zlot Roversów na Ingarö w Szwecji w 1935 r. Wacława Błażejewskiego (1936)[22]
- Wykaz poległych i zmarłych uczestników ruchu niepodległościowego Młodzieży Narodowej (członków Związku Młodzieży Narodowej „Zet”), Organizacji „Przyszłość-Pet” i innych stopni organizacyjnych w okresie lat 1866–1936 (Warszawa 1936)
- Wspomnienie pośmiertne o Kazimierzu Stańczykowskim (1901–1937) (Warszawa 1937)
- Niepełny wykaz członków Związku Młodzieży Polskiej ZET i Związku Patriotycznego oraz organizacji pochodnych starszego społeczeństwa, „Przyszłość” − ZET, Organizacja Młodzieży Narodowej Szkół Wyższych i Średnich OMNSW, OMNSŚ, Grupy Narodowe, Związek Młodej Polski, Związek Rad Ludowych i inne ekspozytury zewnętrzne w okresie 1889–1966 (razem z Z. Dłużewską-Kańską i S. Szwedowskim), maszynopis w posiadaniu Tadeusza W. Nowackiego[23]
- Słownik ruchu zetowego (razem ze S. Szwedowskim i Z. Dłużewską-Kańską), maszynopis w posiadaniu Tadeusza W. Nowackiego[23].
Awanse
- kapral – 25 kwietnia 1920 roku
- podporucznik kawalerii – ze starszeństwem z dniem 1 lipca 1925 roku[5][24]
- porucznik – pośmiertnie, 5 października 2007 roku[25][26].
Ordery i odznaczenia
- Krzyż Niepodległości (27 czerwca 1938)[27]
- Krzyż Walecznych[28]
- Złoty Krzyż Zasługi (25 lutego 1939)[29]
- Srebrny Krzyż Zasługi (9 listopada 1932)[30]
- Odznaka pamiątkowa Polskiej Organizacji Wojskowej nr 1589
- Krzyż Legionowy nr 206
- Honorowy Krzyż Harcerzy z Czasów Walk o Niepodległość (nr 22) – decyzją Komisji Głównej Harcerzy z Czasów Walk o Niepodległość przy Naczelnictwie ZHP z dnia 15 grudnia 1938 roku
- Krzyż Kampanii Wrześniowej 1939 nr 7761 (pośmiertnie, 15 sierpnia 1985 w Londynie)
Życie rodzinne
Ożenił się z Marią z Podgórskich (1906–1980) w 1928 roku. Zamieszkali przy ul. Nowy Zjazd 3 m. 5 w Warszawie[31], tel. 2-53-97[32]. Mieli 2 córki:
- Annę (1929–1983, pochowaną w tym samym grobie, co jej ojciec); Anna była chemikiem, mieszkała w Warszawie, wyszła za mąż za Cezarego Chlebowskiego i miała z nim 2 dzieci: Tomasza Chlebowskiego, męża Elżbiety Regulskiej-Chlebowskiej i Weronikę Chlebowską-Dziadosz,
- Katarzynę (1937–2010), warszawską rzeźbiarkę; zginęła 10 kwietnia 2010 roku w katastrofie polskiego samolotu Tu-154M w Smoleńsku.
Po śmierci
- Symboliczny grób
W latach 60. powstał na warszawskich Starych Powązkach symboliczny grób Tomasza Piskorskiego (kwatera 18-1-1)[33]. W grobie tym zostały również pochowane:
- w 1980 roku – Maria Piskorska
- w 1983 roku – Anna Piskorska-Chlebowska
- w 2010 roku – Katarzyna Piskorska.
- Drużyny harcerskie im. Tomasza Piskorskiego
- Starszoharcerska drużyna 10 DSH Con-cordia im. Tomasza Piskorskiego w Sejnach[34] rozwiązana 18 grudnia 2008 roku[35].
- Tablice poświęcone Tomaszowi Piskorskiemu
- tablica w murze ogrodzenia kościoła św. Antoniego z Padwy na warszawskim Czerniakowie
- tablica na murze kościoła św. Karola Boromeusza na warszawskich Powązkach
- 17 września 2021 roku na terenie kościoła Matki Bożej Częstochowskiej w Wołominie na pomniku poświęconym ofiarom zbrodni stalinowskich odsłonięto tablicę pomordowanych na Wschodzie osób związanych z Wołominem i wśród nich jest nazwisko Tomasza Piskorskiego
- 9 kwietnia 2022 roku na terenie Skweru Ormiańskiego przy ul. Powsińskiej w Warszawie odsłonięto tablicę poświęconą pamięci 18 oficerów Wojska Polskiego, związanych z warszawską Sadybą, zamordowanych w Katyniu i Charkowie. Tomasz Piskorski był jednym z nich, dzięki jego małżeństwu z Marią Podgórską mieszkającą wcześniej z rodzicami w willi Podgórskich. Za tablicą znajduje się krąg 18 dębów poświęconych tym oficerom.
- Inne formy upamiętnienia
Na terenie szkoły podstawowej im. Macieja Rataja w Karwinie 18 września 2012 roku posadzono Dąb Pamięci dla uhonorowania Tomasza Piskorskiego.
Osobny artykuł: Dąb Pamięci.
Zobacz też
- Hufiec ZHP Wołomin
- jeńcy polscy w niewoli radzieckiej (od 1939 roku)
- obozy NKWD dla jeńców polskich
- ofiary zbrodni katyńskiej – zamordowani w Charkowie
- zbrodnia katyńska
Przypisy
- ↑ a b Lista Katyńska. [dostęp 2010-05-08]. [zarchiwizowane z tego adresu (2011-11-10)].
- ↑ a b c d e f Tadeusz W. Nowacki (przewodniczący zespołu i redaktor naczelny): ZET w walce o niepodległość i budowę państwa − szkice i wspomnienia. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 1996. ISBN 83-01-12142-4.
- ↑ a b Barbara Stanisławczyk: Ostatni krzyk. Od Katynia do Smoleńska historie dramatów i miłości. Poznań: Dom Wydawniczy Rebis, 2011, s. 158. ISBN 978-83-7510-814-9.
- ↑ Wykaz akt ewidencyjnych jeńców wojennych, którzy opuścili obóz NKWD w Starobielsku, kopia w zbiorach Ośrodka KARTA – sygnatura STAR -/2509.
- ↑ a b Rocznik Oficerski Rezerw 1934, Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1934, s. 125 .
- ↑ Wacław Błażejewski: Piskorski Tomasz Henryk. W: Polski Słownik Biograficzny. T. 26. Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wydawnictwo Polskiej Akademii Nauk, 1981, s. 561–563.
- ↑ Jędrzej Tucholski: Mord w Katyniu, Kozielsk, Ostaszków, Starobielsk. Warszawa: Instytut Wydawniczy „PAX”, 1991, s. 471. ISBN 83-211-1408-3.
- ↑ a b c Eugeniusz Sikorski: Szkice z dziejów harcerstwa polskiego w latach 1911-1939. Warszawa: Interpress, 1989, s. 16. ISBN 83-223-2240-2.
- ↑ Zygmunt Syrokomski: Wspomnienie „Harcerze z Władysława IV”. [dostęp 2010-11-12].
- ↑ Marian Miszczuk. Naczelnik Adolf Zbigniew Heidrich (1899–1983), biografia harcerska – cz. II. „Skaut, harcerskie pismo historyczne”. 4 (30), s. 4, październik 2012. Tarnów. ISSN 1898-7729.
- ↑ a b Maria Appelt: Pod żaglami „Grażyny” − Relacje i wspomnienia. T. Zeszyt 4. Poznań: Związek Harcerstwa Polskiego, Komenda Chorągwi Wielkopolskiej im. Powstańców Wielkopolskich 1918/19, Sprawozdania Komisji Historycznej, 1997, seria: III − Wspomnienia. ISSN 0239-8273.
- ↑ Wacław Błażejewski: Z dziejów harcerstwa polskiego (1910–1939). Warszawa: MAW, 1985. ISBN 83-203-1714-2.
- ↑ Kroniki Harcerzy-Wodniaków cz. II. 2008. [dostęp 2010-05-17]. [zarchiwizowane z tego adresu (2013-10-20)].
- ↑ Historia harcerstwa przedwojennego na stronie ZHR. [dostęp 2014-09-11]. [zarchiwizowane z tego adresu (2016-03-06)].
- ↑ Bartosz Zawisza: Wolne Harcerstwo i jego wpływ na lewicowe nurty w ruchu harcerskim w dwudziestoleciu międzywojennym. lewicowo.pl. [dostęp 2014-09-11].
- ↑ pwd. Kazimierz Golec: Harcerstwo Starsze w Drugiej Rzeczypospolitej. [dostęp 2010-05-17].
- ↑ Wspomnienie o Janie Bytnarze na stronie ZHR. [dostęp 2010-11-12]. [zarchiwizowane z tego adresu (2012-05-11)].
- ↑ a b c Józef Pietrusza (red.): Związek Polskiej Młodzieży Demokratycznej podczas II Rzeczypospolitej i II wojny światowej. Kraków: Mała Poligrafia Redemptorystów w Tuchowie, 1998. ISBN 83-87171-02-6.
- ↑ Mieczysław Peszczyński. Przyczynki do historii Zetu akademickiego lat trzydziestych. „Zeszyty Historyczne”. 69, s. 3–21, 1984. Paryż: Instytut Literacki. ISBN 2-7168-0051-0.
- ↑ hm. Wojciech Hausner: Pobudka – pismo instruktorskie ZHR, Baden-Powella sen na jawie …. [dostęp 2010-05-17]. [zarchiwizowane z tego adresu (2007-10-09)].
- ↑ Elżbieta Kieszczyńska: Księgozbiór biblioteki Stowarzyszenia Weteranów Armii Polskiej w Ameryce, cz. I.. Nowy Dziennik (Polish Daily News), 2010-01-14. [dostęp 2010-05-17].
- ↑ BiblioNETka, serwis rekomendujący książki. [dostęp 2010-05-17].
- ↑ a b Tadeusz W. Nowacki: Młodzież tworzy historię − Zwycięska walka młodzieży o szkołę polską 1901–1917. Warszawa: Studio Wydawnicze Familia, 2008. ISBN 83-914861-5-X.
- ↑ Charków Księga Cmentarna Polskiego Cmentarza Wojskowego. Warszawa: Rada Ochrony Pamięci Walk i Męczeństwa, 2003. ISBN 83-916663-5-2.
- ↑ Decyzja Nr 439/MON Ministra Obrony Narodowej z dnia 5 października 2007 r. w sprawie mianowania oficerów Wojska Polskiego zamordowanych w Katyniu, Charkowie i Twerze na kolejne stopnie oficerskie – nie ogłoszona w dzienniku Urzędowym MON
- ↑ Lista oficerów mianowanych na wyższy stopień. [dostęp 2016-02-12].
- ↑ M.P. z 1938 r. nr 177, poz. 323 „za pracę w dziele odzyskania niepodległości” - zamiast uprzednio nadanego Medalu Niepodległości (M.P. z 1937 r. nr 64, poz. 94).
- ↑ TomaszT. Sikorski TomaszT., Z krzyżem harcerskim w bój 1914–1921, Wybrane pamiątki, wyd. 1, Warszawa: SIKORSKY, Tomasz Sikorski, Oficyna Pamiątki Przeszłości, 2018, s. 195, ISBN 978-83-935946-4-1 .
- ↑ M.P. z 1939 r. nr 57, poz. 100 „za zasługi na polu pracy społecznej”.
- ↑ M.P. z 1932 r. nr 259, poz. 298 „za zasługi na polu pracy społecznej”.
- ↑ Pisane miłością. Losy wdów katyńskich. T. II. Gdynia: ASP Rymsza, 2001, s. 517-525. ISBN 83-914184-3-X.
- ↑ StanisławS. Łoza StanisławS. (red.), Czy wiesz kto to jest?, Warszawa: Wydawnictwo Głównej Księgarni Wojskowej, 1938, s. 576 .
- ↑ Jerzy Waldorff (red.): Cmentarz Powązkowski w Warszawie. Warszawa: Krajowa Agencja Wydawnicza, 1984, s. 86. ISBN 83-03-00758-0.
- ↑ Szkoła z klasą. [dostęp 2010-05-15].
- ↑ Rozkaz L12 Komendantki Hufca Suwałki im. Tadeusza Lutostańskiego phm. Lidii Żyniewicz. [dostęp 2010-12-13].
Bibliografia
- Grzegorz Nowik: Straż nad Wisłą. T. 1–3. Warszawa: Oficyna Wydawnicza RYTM, 2001. ISBN 83-88794-55-8.
- Eugeniusz Sikorski: Szkice z dziejów harcerstwa polskiego w latach 1911–1939. Warszawa: Wydawnictwo Interpress, 1989. ISBN 83-223-2240-2.
- JanuszJ. Wojtycza JanuszJ. (red.), Harcerski Słownik Biograficzny, t. 3, Warszawa: Muzeum Harcerstwa – Marron Edition, 2012, s. 157–160, ISBN 978-83-932229-2-6 .
Linki zewnętrzne
- Tomasz Piskorski – publikacje w bibliotece Polona
- p
- d
- e
ZHP w II RP |
| ||||
---|---|---|---|---|---|
Naczelnicy Szarych Szeregów |
| ||||
Naczelnicy ZHP poza granicami kraju |
| ||||
ZHP po II wojnie światowej |
| ||||
Naczelnik Harcerstwa |
| ||||
Naczelnicy ZHP |
|