Tytus Czyżewski
![]() Leon Chwistek: Portret Tytusa Czyżewskiego 1920 | |||
Data i miejsce urodzenia | 28 grudnia 1880 | ||
---|---|---|---|
Data i miejsce śmierci | 5 maja 1945 | ||
Narodowość | polska | ||
Dziedzina sztuki | malarstwo, poezja | ||
Epoka | formizm, futuryzm, prymitywizm | ||
| |||
| |||
|
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/1b/Tytus_Czy%C5%BCewski_-_Akt_z_kotem.jpg/240px-Tytus_Czy%C5%BCewski_-_Akt_z_kotem.jpg)
Tytus Czyżewski (ur. 28 grudnia 1880 w Przyszowej, zm. 5 maja 1945 w Krakowie) – polski malarz, poeta, krytyk sztuki, jeden z teoretyków formizmu.
Życiorys
Pochodził z rodziny ziemiańskiej. Ukończył szkołę średnią w Nowym Sączu. W latach 1902–1907 studiował malarstwo w Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie, m.in. pod kierunkiem Józefa Mehoffera i Stanisława Wyspiańskiego. W latach 1907–1909 i 1910–1912 kontynuował studia w Paryżu. Od 1911 jego prace uczestniczyły w Wystawach Niezależnych. W 1917 był współzałożycielem ugrupowania Ekspresjonistów Polskich, w roku 1919 przekształconego w grupę Formiści. Redagował pismo grupy zatytułowane „Formiści”. Był jednym z organizatorów klubów futurystycznych: Katarynka (1919) i Gałka Muszkatołowa (1921). Publikował wiersze w Jednodńuwce futurystuw.
W latach 1922–1925 pracował w polskiej ambasadzie w Paryżu. W tym czasie publikował m.in. w pismach „Zwrotnica” (korespondencje), „Epoka” (recenzje wystaw malarskich), „Almanach Nowej Sztuki”. W 1930 zamieszkał w Warszawie. Publikował w czasopismach „Głos Plastyków”, „L'Art Contemporain – Sztuka Współczesna”, „Kultura”, „Wiadomości Literackie”, „Kurier Polski”, „Prosto z Mostu”. W czasie okupacji przebywał w Warszawie. Pracował wtedy nad tomem poezji Antidotum, który został zniszczony podczas powstania warszawskiego. Po powstaniu zamieszkał w Krakowie, gdzie zmarł.
Tworzył kompozycje wielopłaszczyznowe o dynamicznych i zgeometryzowanych formach, nawiązujące do sztuki podhalańskiej, także portrety, martwe natury i pejzaże. W dorobku ma również wiersze początkowo pisane w stylu futuryzmu, potem stylizowane na ludowy prymitywizm (zbiór Pastorałki).
Dorobek pisarski
Poezje
- 1920 – Zielone Oko. Poezje formistyczne. Elektryczne wizje
- 1922 – Noc – dzień. Mechaniczny instynkt elektryczny
- 1925 – Pastorałki
- 1927 – Robespierre. Rapsod. Cinema. Od romantyzmu do cynizmu
- 1936 – Lajkonik w chmurach
Próby dramatyczne
- 1907 – Śmierć Fauna. Obrazek
- 1922 – Osioł i słońce w metamorfozie
- 1922 – Włamywacz z lepszego towarzystwa
- 1922 – Wąż, Orfeusz i Euridika
Inne
- 1928 – Władysław Ślewiński, Gebethner i Wolf, Warszawa (seria Monografje Artystyczne, t. 18)
Przypisy
Bibliografia
- Jerzy Kwiatkowski: Dwudziestolecie międzywojenne. Wyd. III - 5 dodruk. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2012, s. 86, 106, 128, 382-384, 501-502, seria: Wielka Historia Literatury Polskiej. ISBN 978-83-01-13851-6.
- Grzegorz Gazda: Dwudziestolecie międzywojenne. Słownik literatury polskiej. Gdańsk: słowo / obraz terytoria; Gdańskie Wydawnictwo Oświatowe, 2008, s. 9, 114, 45-46. ISBN 978-83-7420-110-0.
- Tytus Czyżewski. [w:] Katalog Biblioteki Narodowej [on-line]. [dostęp 2020-01-18]. [zarchiwizowane z tego adresu (2020-01-18)]. (pol.).
Linki zewnętrzne
- Tytus Czyżewski, [w:] Twórcy [online], Culture.pl [dostęp 2024-03-22] .
- Prace Tytusa Czyżewskiego w krakowskiej Galerii Sztuki ATTIS
- Utwory Tytusa Czyżewskiego w bibliotece Polona
- PWN: 3890084
- ETP: 67640
- VLE: tytus-czyzewski
- Catalana: 0021184
- Hrvatska enciklopedija: 13104