Urocjon wirginijski
Urocyon cinereoargenteus[1] | |||||
(Schreber, 1775) | |||||
![]() Urocjon wirginijski sfotografowany w Panamie | |||||
Systematyka | |||||
Domena | eukarionty | ||||
---|---|---|---|---|---|
Królestwo | zwierzęta | ||||
Typ | strunowce | ||||
Podtyp | kręgowce | ||||
Gromada | ssaki | ||||
Podgromada | żyworodne | ||||
Infragromada | |||||
Rząd | drapieżne | ||||
Podrząd | psokształtne | ||||
Rodzina | psowate | ||||
Rodzaj | urocjon | ||||
Gatunek | urocjon wirginijski | ||||
| |||||
| |||||
Kategoria zagrożenia (CKGZ)[29] | |||||
![]() | |||||
Zasięg występowania | |||||
| |||||
|
Urocjon wirginijski[30], lis wirginijski (Urocyon cinereoargenteus) – gatunek drapieżnego ssaka z rodziny psowatych (Canidae). Żyje samotnie, czasami w wieloletnich związkach. Zamieszkuje własne terytoria, które zaznacza zapachem. Prowadzi przeważnie nocny tryb życia. Często jest mylony z kojotem. Dożywa około 8 lat; w niewoli dożywa 15.
Taksonomia
Gatunek po raz pierwszy zgodnie z zasadami nazewnictwa binominalnego opisał w 1775 roku niemiecki przyrodnik Johann Christian Daniel von Schreber, nadając mu nazwę Canis cinereo argenteus[2]. Holotyp pochodził ze wschodniej Ameryki Północnej[31].
Urocyon cinereoargenteus często łączy się genetycznie z dwoma innymi starożytnymi liniami, Nyctereutes i Otocyon, ale dokładne powiązania między nimi są niejasne[32]. Urocyon jest obecnie uważany za rodzaj bazalny rodziny psowatych i ma tylko dwóch występujących współcześnie członków, U. cinereoargenteus i U. littoralis[32]. Autorzy Illustrated Checklist of the Mammals of the World rozpoznają szesnaście podgatunków[32]. Podstawowe dane taksonomiczne podgatunków (oprócz nominatywnego) przedstawia poniższa tabelka:
Podgatunek | Oryginalna nazwa | Autor i rok opisu | Miejsce typowe |
---|---|---|---|
U. c. borealis | Urocyon cinereoargenteus borealis | Merriam, 1903 | Marlboro, 7 mi (11 km) od Monadnock, Hrabstwo Cheshire, New Hampshire, Stany Zjednoczone[33]. |
U. c. californicus | Urocyon cinereoargenteus californicus | Mearns, 1897 | góry San Jacinto, na wysokości 8000 ft (2438 m), Hrabstwo Riverside, Kalifornia, Stany Zjednoczone[34]. |
U. c. costaricensis | Urocyon cinereoargenteus costaricensis | G.G. Goodwin, 1938 | Sabanilla de Pirris, w pobliżu Rio Grande de Pirris, na wysokości 500 ft (152 m), prowincja San José, Kostaryka[35]. |
U. c. floridanus | Urocyon cinereo-argenteus floridanus | Rhoads, 1895 | Tarpon Springs, Hrabstwo Pinellas, Floryda, Stany Zjednoczone[36]. |
U. c. fraterculus | Urocyon cinereo-argenteus fraterculus | Elliot, 1896 | San Felipe, Jucatan, Meksyk[37]. |
U. c. furvus | Urocyon cinereoargenteus furvus | G.M. Allen & Barbour, 1923 | Strefa Kanału Panamskiego, 3 mi (5 km) na zachód od Balboa, Panama[38]. |
U. c. guatemalae | Urocyon guatemalae | G.S. Miller, 1899 | Nenton, na wysokości 3000 ft (914 m), Huehuetenango, Gwatemala[39]. |
U. c. madrensis | Urocyon cinereoargenteus madrensis | Burt & Hooper, 1941 | Carimechi, Rio Mayo, Chihuahua, Meksyk[40]. |
U. c. nigrirostris | Canis nigrirostris | Lichtenstein, 1830 | Real Arriba (Temascaltepec), Meksyk[41]. |
U. c. ocythous | Urocyon cinereoargenteus ocythous | Bangs, 1899 | Platteville, Hrabstwo Grant, Wisconsin, Stany Zjednoczone[42]. |
U. c. orinomus | Urocyon cinereoargenteus orinomus | E.A. Goldman, 1938 | Orizaba, na wysokości 4000 ft (1219 m), Veracruz, Meksyk[43]. |
U. c. peninsularis | Urocyon cinereoargenteus peninsularis | Huey, 1928 | San Ignacio, 27°24′N 112°59′W/27,400000 -112,983333, Kalifornia Dolma, Meksyk[44]. |
U. c. scottii | Urocyon virginianus scottii | Mearns, 1891 | Hrabstwo Pinal, Arizona, Stany Zjednoczone[45]. |
U. c. townsendi | Urocyon californicus townsendi | Merriam, 1899 | Baird, Hrabstwo Shasta, Kalifornia, Stany Zjednoczone[46]. |
U. c. venezuelae | Urocyon cinereoargentea venezuelae | J.A. Allen, 1911 | El Tocuyo, 175 mi (282 km) na południowy wschód od Valencii, na wysokości 2200 ft (671 m), Lara, Wenezuela[47]. |
Etymologia
- Urocyon: gr. ουρα oura „ogon”; κυων kuōn, κυνος kunos „pies”[48].
- cinereoargenteus: łac. cinereus „koloru popiołu”, od cinis, cineris „prochy, popioły”[49]; łac. argenteus „ze srebra, srebrny”, od argentum, argenti „srebro”[50].
- borealis: łac. borealis „północny”, od boreas „północny wiatr, północ”, od gr. βορεας boreas „północny wiatr, północ”[51].
- californicus: Kalifornia[52].
- costaricensis: Kostaryka[53].
- floridanus: Floryda, Stany Zjednoczone[54].
- fraterculus: łac. fraterculus „braciszek” (tj. mniejszy niż, spokrewniony lub sprzymierzony z), od frater brat; przyrostek zdrabniający -ulus[55].
- furvus: łac. furvus „ciemny, czarny”[56].
- guatemalae: Gwatemala[57].
- madrensis: Sierra Madre Zachodnia, Meksyk[24].
- nigrirostris: łac. niger „czarny”; -rostris „-pyski”, od rostrum „pysk”[58].
- ocythous: ωκυθοος ōkuthoos „chyżo biegnący”[25].
- orinomus: gr. ορεινομος oreinomos „żerowanie na wzgórzach”, od ορος oros, ορεος oreos „góra”; -νομος -nomos „-jedzenie”, od νεμω nemō „spożywać”[59].
- peninsularis: łac. paeninsularis lub peninsularis „półwyspowy, z półwyspu”, od paeninsula lub peninsula „półwysep”, od paene „prawie, blisko”; insula „wyspa”[60].
- scottii: William Earle Dodge Scott (1852–1910), amerykański ornitolog z Museum Biologii, w Princeton w latach 1876–1910[8][61].
- townsendi: Charles Haskins Townsend (1859–1944), amerykański przyrodnik, pracownik Komisji Rybołówstwa w 1883 roku, dyrektor New York Aquarium w latach 1902–1937[11][62][63].
- venezuelae: Wenezuela[64].
Zasięg występowania
Urocjon wirginijski występuje w Ameryce zamieszkując w zależności od podgatunku[32]:
- U. cinereoargenteus cinereoargenteus – wschodnie Stany Zjednoczone.
- U. cinereoargenteus borealis południowo-wschodnia Kanada i Stany Zjednoczone (Nowa Anglia).
- U. cinereoargenteus californicus – południowo-zachodnie Stany Zjednoczone (południowa Kalifornia).
- U. cinereoargenteus costaricensis – Kostaryka.
- U. cinereoargenteus floridanus – Zatoka Meksykańska.
- U. cinereoargenteus fraterculus – Meksyk (Jukatan).
- U. cinereoargenteus furvus – Panama.
- U. cinereoargenteus guatemalae – południowy Meksyk na południe do Nikaragui.
- U. cinereoargenteus madrensis – Meksyk (południowa Sonora, południowo-zachodnia Chihuahua i północno-zachodnia Durango).
- U. cinereoargenteus nigrirostris – południowo-wschodni Meksyk.
- U. cinereoargenteus ocythous – Stany Zjednoczone (Central Plains) i przylegająca południowa Kanada.
- U. cinereoargenteus orinomus – południowy Meksyk (przesmyk Tehuantepec).
- U. cinereoargenteus peninsularis – północno-zachodni Meksyk (Kalifornia Dolna).
- U. cinereoargenteus scottii – północny Meksyk i południowo-zachodnie Stany Zjednoczone.
- U. cinereoargenteus townsendi – zachodnie Stany Zjednoczone (Kalifornia i Oregon).
- U. cinereoargenteus venezuelae – Kolumbia i Wenezuela.
Morfologia
Długość ciała (bez ogona) samic 54–57,8 cm, samców 56–66 cm, długość ogona samic 28–40,7 cm, samców 33,3–44,3 cm; masa ciała samic 2–3,9 kg, samców 3,4–5,5 kg[65]. Jest to średniej wielkości lis o szaro cętkowanym futrze, z jaśniejszą spodnią częścią ciała, z głową w kolorze rdzawym z białymi plamkami; podszerstek ma barwę rdzawoczerwoną. Ma duże uszy, wąski pysk, długi i gęsto owłosiony, puszysty ogon z czarną pręgą na wierzchu. Nogi krótkie i mocne. Posiada pazury ostrzejsze i bardziej zakrzywione od innych psowatych. Wzór zębowy: I C P M = 42[65].
Ekologia
Często wspina się na drzewa, których korony są dla niego doskonałą kryjówką. Jest on jedynym – obok jenota – gatunkiem psowatych, który potrafi tego dokonywać.
Pożywienie
Jest zwierzęciem wszystkożernym, jednak przeważnie żywi się pokarmem zwierzęcym. Umiejętność wspinaczki po drzewach przydaje mu się podczas zdobywania jagód i innych owoców. Ze zwierząt poluje (zazwyczaj w nocy) na niewielkie ptaki, myszy i inne gryzonie. Z nadmiaru zdobytego pożywienia robi zapasy w postaci podziemnego schowka, który potrafi wyczuć już z odległości 3 metrów. Dzięki wspaniałemu zmysłowi powonienia wyczuje niekiedy zagrzebane w ziemi na kilka centymetrów jaja, które także stanowią część jego diety.
Rozmnażanie
Na kilka dni przed porodem samica wypędza samca z legowiska, jednak powraca on kilka dni po porodzie i dostarcza pożywienia potomstwu i samicy. Okres rozrodu od sierpnia do września, ciąża trwa 53–58 dni, samica rodzi zwykle 3–6 szczeniąt. Młode ważą około 80 g i rodzą się z czarną sierścią. Przez pierwsze dni życia potomstwo jest ślepe i zdane na opiekę osobników dorosłych. Po około sześciu tygodniach młode lisy są już zostawiane same na czas polowania. Opieka nad potomstwem trwa około 5 miesięcy.
Status i ochrona
Gatunek nie jest jeszcze zagrożony, chociaż w latach 1977–1978 liczbę zabitych osobników szacuje się na około 270 tysięcy. Lis wirginijski jest często uciążliwy dla rolników lub ginie w pułapkach przeznaczonych na inne drapieżniki. Niejednokrotnie jest łowiony dla futra.
Uwagi
- ↑ Niepoprawna późniejsza pisownia Canis cinereo argenteus Schreber, 1775.
Przypisy
- ↑ Urocyon cinereoargenteus, [w:] Integrated Taxonomic Information System (ang.).
- ↑ a b Schreber 1775–1778 ↓, s. ryc. xcii, 361.
- ↑ Schreber 1775–1778 ↓, s. ryc. xcii.b.
- ↑ Schreber 1775–1778 ↓, s. 585.
- ↑ a b P. Boddaert: Elenchus animalium, volumen I: sistens quadrupedia huc usque nota, eorumque varietates: ad ductum naturae, quantum fieri potuit disposita. Roterodami: Apud C.R. Hake, 1784, s. 97. (łac.).
- ↑ É. Geoffroy Saint-Hilaire: Catalogue des Mammifères du Muséum national d’Histoire naturelle. Paris: 1803, s. 128. (fr.).
- ↑ M.C.H. Lichtenstein. Erläuterungen der nachrichten des Franc. Hernandez von den vierfüfsigen thieren Neuspaniens. „Abhandlungen der Königlichen Akademie der Wissenschaften zu Berlin”. Aus dem Jahre 1827, s. 106, 1830. (niem.).
- ↑ a b E.A. Mearns. Description of a new species of weasel, and a new subspecies of the gray fox, from Arizona. „Bulletin of the American Museum of Natural History”. 3 (17), s. 1891, 1891. (ang.).
- ↑ a b E.A. Mearns. Preliminary diagnoses of new mammals of the genera Lynx, Urocyon, Spilogale and Mephitis, from the Mexican boundary line. „Bulletin of the United States National Museum”. 20, s. 459, 1897. (ang.).
- ↑ Miller 1899 ↓, s. 276.
- ↑ a b C.H. Merriam. Results of a biological survey of Mount Shasta, northern California. „North American Fauna”. 16, s. 103, 1899. (ang.).
- ↑ D.G. Elliot. Descriptions of apparently new species and subspecies of mammals and a new generic name proposed. „Publication. Field Columbian Museum. Zoological series”. 3 (90), s. 268, 1904. (ang.).
- ↑ J. Dixon. A northern coast form of the California gray fox. „University of California publications in zoology”. 5 (7), s. 303, 1910.
- ↑ G.G. Simpson. Pleistocene mammalian fauna of the Seminole Field, Pinellas County, Florida. „Bulletin of the American Museum of Natural History”. 56 (8), s. 575, 1929. (ang.).
- ↑ Goldman 1938 ↓, s. 495.
- ↑ L.L. Getz. Middle Pleistocene carnivores from southwestern Kansas. „Journal of Mammalogy”. 41 (3), s. 363, 1960. DOI: 10.2307/1377494. (ang.).
- ↑ R.A. Martin: Fossil mammals from the Coleman IIA Fauna, Sumter County. W: S.D. Webb (red.): Pleistocene Mammals of Florida. Gainesville: University Press of Florida, 1974, s. 70. ISBN 978-0813003610. (ang.).
- ↑ C.H. Merriam. Eight new mammals from the United States. „Proceedings of the Biological Society of Washington”. 16, s. 74, 1903. (ang.).
- ↑ G.G. Goodwin. Four new mammals from Costa Rica. „American Museum novitates”. 987, s. 2, 1938. (ang.).
- ↑ S.N. Rhoads. New subspecies of the gray fox and Say’s chipmunk. „Proceedings of the Academy of Natural Sciences of Philadelphia”. 47, s. 42, 1895. (ang.).
- ↑ D.G. Elliot. On sundry collections of mammals. „Publication. Field Columbian Museum Zoological series”. 1, s. 80, 1896. (ang.).
- ↑ G.M. Allen & T. Barbour. Mammals from Darien. „Bulletin of the Museum of Comparative Zoology at Harvard College”. 65 (8), s. 266, 1923. (ang.).
- ↑ Miller 1899 ↓, s. 278.
- ↑ a b W.H. Burt & E.T. Hooper. Notes on mammals from Sonora and Chihuahua, Mexico. „Occasional Papers of the Museum of Zoology, University of Michigan”. 430, s. 4, 1941. (ang.).
- ↑ a b O. Bangs. A new gray fox from the Upper Mississippi Valley. „Proceedings of the New England Zoölogical Club”. 1, s. 43, 1899. (ang.).
- ↑ Goldman 1938 ↓, s. 497.
- ↑ L.M. Huey. A new fox from the Cape Region of Lower California, Mexico. „Transactions of the San Diego Society of Natural History”. 5 (13), s. 205, 1928. (ang.).
- ↑ J.A. Allen. Mammals from Venezuela collected by Mr. M.A. Carriker Jr., 1909–1911. „Bulletin of the American Museum of Natural History”. 30 (10), s. 259, 1911. (ang.).
- ↑ G.G. Roemer G.G., B.B. Cypher B.B., R.R. List R.R., Urocyon cinereoargenteus, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species 2016, wersja 2021-3 [dostęp 2022-05-03] (ang.).
- ↑ Nazwy polskie za: W. Cichocki, A. Ważna, J. Cichocki, E. Rajska-Jurgiel, A. Jasiński, W. Bogdanowicz: Polskie nazewnictwo ssaków świata. Warszawa: Muzeum i Instytut Zoologii PAN, 2015, s. 149. ISBN 978-83-88147-15-9. (pol. • ang.).
- ↑ D.E. Wilson & D.M. Reeder (redaktorzy): Species Urocyon cinereoargenteus. [w:] Mammal Species of the World. A Taxonomic and Geographic Reference (Wyd. 3) [on-line]. Johns Hopkins University Press, 2005. [dostęp 2022-05-03].
- ↑ a b c d C.J. Burgin, D.E. Wilson, R.A. Mittermeier, A.B. Rylands, T.E. Lacher & W. Sechrest: Illustrated Checklist of the Mammals of the World. Cz. 2: Eulipotyphla to Carnivora. Barcelona: Lynx Edicions, 2020, s. 424. ISBN 978-84-16728-35-0. (ang.).
- ↑ Zijlstra ↓, s. N#39967.
- ↑ Zijlstra ↓, s. N#39968.
- ↑ Zijlstra ↓, s. N#39973.
- ↑ Zijlstra ↓, s. N#39974.
- ↑ Zijlstra ↓, s. N#39975.
- ↑ Zijlstra ↓, s. N#39976.
- ↑ Zijlstra ↓, s. N#39977.
- ↑ Zijlstra ↓, s. N#39978.
- ↑ Zijlstra ↓, s. N#39979.
- ↑ Zijlstra ↓, s. N#39980.
- ↑ Zijlstra ↓, s. N#39981.
- ↑ Zijlstra ↓, s. N#39982.
- ↑ Zijlstra ↓, s. N#39983.
- ↑ Zijlstra ↓, s. N#39986.
- ↑ Zijlstra ↓, s. N#39988.
- ↑ T.S. Palmer. Index Generum Mammalium: a List of the Genera and Families of Mammals. „North American Fauna”. 23, s. 701, 1904. (ang.).
- ↑ Jaeger 1944 ↓, s. 51.
- ↑ Jaeger 1944 ↓, s. 22.
- ↑ The Key to Scientific Names ↓, borealis [dostęp 2022-05-04] .
- ↑ The Key to Scientific Names ↓, californicus [dostęp 2022-05-04] .
- ↑ The Key to Scientific Names ↓, costaricensis [dostęp 2022-05-04] .
- ↑ The Key to Scientific Names ↓, floridanus [dostęp 2022-05-04] .
- ↑ The Key to Scientific Names ↓, fraterculus [dostęp 2022-05-04] .
- ↑ The Key to Scientific Names ↓, furvus [dostęp 2022-05-04] .
- ↑ The Key to Scientific Names ↓, guatemalae [dostęp 2022-05-04] .
- ↑ The Key to Scientific Names ↓, nigrirostris [dostęp 2022-05-04] .
- ↑ The Key to Scientific Names ↓, orinomus [dostęp 2022-05-04] .
- ↑ The Key to Scientific Names ↓, peninsularis [dostęp 2022-05-04] .
- ↑ The Key to Scientific Names ↓, scottii [dostęp 2022-05-04] .
- ↑ B. Beolens, M. Watkins & M. Grayson: The Eponym Dictionary of Mammals. Baltimore: The Johns Hopkins University Press, 2009, s. 416. ISBN 978-0-8018-9304-9. (ang.).
- ↑ The Key to Scientific Names ↓, townsendi [dostęp 2022-05-04] .
- ↑ The Key to Scientific Names ↓, venezuelae [dostęp 2022-05-04] .
- ↑ a b C. Sillero-Zubiri: Family Canidae (Dogs). W: D.E. Wilson, R.A. Mittermeier (redaktorzy): Handbook of the Mammals of the World. Cz. 1: Carnivores. Barcelona: Lynx Edicions, 2009, s. 432–433. ISBN 978-84-96553-49-1. (ang.).
Bibliografia
- J.Ch.D. von Schreber: Die Säugthiere in Abbildungen nach der Natur, mit Beschreibungen. Erlangen: Expedition des Schreber’schen säugthier- und des Esper’schen Schmetterlingswerkes, 1775–1778, s. ryc. i–ccclxxxv, s. 283–590. (niem.).
- E.A. Goldman. List of the gray foxes of Mexico. „Journal of the Academy of Natural Sciences of Philadelphia”. 28 (11), s. 494–498, 1938. (ang.).
- G.S. Miller. Descriptions of two new gray foxes. „Proceedings of the Academy of Natural Sciences of Philadelphia”. 51 (2), s. 276–280, 1899. (ang.).
- Edmund C.E.C. Jaeger Edmund C.E.C., Source-book of biological names and terms, wyd. 1, Springfield: Charles C. Thomas, 1944, s. 1–256, OCLC 637083062 (ang.).
- T. Kaleta: Dzikie psy i hieny. Warszawa: Wiedza Powszechna, 1998. ISBN 83-214-1096-0.
- J.S. Zijlstra: Home. Hesperomys project. [dostęp 2022-05-03]. (ang.).
- The Key to Scientific Names, J.A.J.A. Jobling (red.), [w:] Birds of the World, S.M. Billerman et al. (red.), Cornell Lab of Ornithology, Ithaca (ang.).
- J9U: 987007538427405171
- Britannica: animal/gray-fox
- SNL: grårev