Władysław Szujski
![]() Władysław Szujski i nieznane dzieci | |
![]() | |
Data i miejsce urodzenia | 25 września 1865 |
---|---|
Data i miejsce śmierci | 29 listopada 1914 |
Przebieg służby | |
Lata służby | 1914 |
Siły zbrojne |
|
Formacja | batalion C 2RM/1RE |
Jednostki | 2 kompania (Legion Bajończyków) |
Stanowiska | chorąży |
Główne wojny i bitwy | |
Odznaczenia | |
![]() ![]() ![]() |
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/06/S%C3%A9pulture_de_W_Szujski%2C_%C3%A0_Aub%C3%A9rive.jpg/238px-S%C3%A9pulture_de_W_Szujski%2C_%C3%A0_Aub%C3%A9rive.jpg)
Władysław Szujski (ur. 25 września 1865 w Krakowie, zm. 29 listopada 1914 w okopach pod Sillery) – prawnik, przedsiębiorca, st. szereg. Legii Cudzoziemskiej, pierwszy chorąży Bajończyków.
Rodzina
Syn Józefa Szujskiego (1835–1883), historyka, profesora i rektora UJ i Joanny z d. Jełowieckiej (1841–1926). Żonaty (ślub 18 listopada 1890) z Józefą Heleną Zielińską (ur. 1860). Mieli córkę Janinę (1891–1896) i drugą o nieznanym imieniu. Obie zmarły w dzieciństwie[1].
Życiorys
Kariera zawodowa
Ukończył Gimnazjum Św. Anny w Krakowie, gdzie uzyskał maturę w 1885. Działał tam w ruchu „Sokoła”. Studiował prawo na UJ i zdał państwowy egzamin prawniczy w 1887. Po dodatkowych studiach we Lwowie i Wiedniu w 1890 uzyskał na UJ stopień doktora praw[1].
Początkowo pracował w zawodzie w Prokuratorii Skarbu w Krakowie. Był tam przez jakiś czas zastępcą przewodniczącego w dwóch komisjach. Jednocześnie od 1893 prowadził w Krakowie wraz z S. Neigerem fabrykę zapałek[1], którą po odejściu Neigera i wejściu do spółki S. Moraczewskiego zmodernizował i ponownie otworzył w 1905[2].
W 1891 podarował większość księgozbioru swego zmarłego ojca (2942 woluminy) miastu Nowy Sącz. Zapoczątkował w ten sposób bibliotekę publiczną w Nowym Sączu[3]. Rozczarowany austriackim systemem podatkowym, który obciążał Galicję nieproporcjonalnie wysokimi podatkami, napisał na ten temat artykuł krytyczny i w 1898 rozstał się ze swym dotychczasowym pracodawcą[1][4].
W 1893 kupił dobra w Mszanie Dolnej dokąd przeniósł się w 1900. W Mszanie założył w 1895 Towarzystwo Zaliczkowe i wszedł w skład jego dyrekcji[5]. W 1905 sprzedał majątek w Mszanie i przeniósł się do Drohobycza[1].
Od 1902 był przedsiębiorcą naftowym początkowo w Chomranicach w Nowosądeckiem[1][6], potem w okolicach Borysławia. W 1903 założył spółkę z kapitałem polsko-litewskim i rozpoczął wiercenia w dotąd niezbadanych Tustanowicach k. Borysławia[4]. Wkrótce jego szyb Litwa okazał się dużym sukcesem i zapoczątkował nowe pole naftowe[7]. W 1907 kupił tam kolejną działkę i rozpoczął wiercenia w trzech szybach Szujski I, Szujski II i Malgré tout[8].
W lutym tegoż roku przyjęto go na członka Krajowego Towarzystwa Naftowego we Lwowie[9]. W 1909 należał też do Związku Techników Wiertniczych w Borysławiu[10]. W latach 1911–1912 był jego sekretarzem[11]. Należał też do Izby Naftowej[12] i Krajowego Związku Producentów Ropy[13].
Wydał trzy książki poświęcone zagadnieniom przemysłu naftowego (Przemysł naftowy galicyjski w roku 1907, Lwów 1908 i oraz Die galizische Rohölindustrie, ihre Gegenwart und ihre Zukunft, Berlin 1908 - jako autor oraz Projekt utworzenia w drodze ustawy Krajowego Biura Sprzedaży ropy pod kontrolą Rządu, Drohobycz 1909 – jako współautor). Jak napisał dr Stefan Bartoszewicz, red. dwutygodnika „Nafta”: Szujski, uważany słusznie za odkrywcę Tustanowic, miał charakter nadzwyczaj bujny, niespokojny i prawdziwie szlachecką fantazję[4]. Przedstawiał się jako inżynier mimo iż był doktorem prawa. Rozczarowany stosunkami w przemyśle naftowym w 1913 opuścił spółkę zachowując w niej udziały i został korespondentem czasopisma branży naftowej w Berlinie.
W 1913 wyjechał do Paryża jako przedstawiciel przemysłu naftowego Galicji w poszukiwaniu kapitału francuskiego dla inwestycji w Galicji. Będąc w Paryżu w 1914 przekazał w darze książki dla Biblioteki Polskiej w Paryżu[14]. Prawdopodobnie wiązało się to z jego kolejną decyzją.
Wśród Bajończyków
Po wybuchu I wojny światowej na wezwanie Komitetu Wolontariuszy Polskich stawił się 3 sierpnia 1914 jako ochotnik do walki w planowanym Legionie Polskim. Ponieważ miał już wtedy 49 lat na komisji lekarskiej zaniżył sobie wiek do 40 lat. Na pytanie o zawód odparł:
- Jestem, jestem... tragarzem.
Lekarz spojrzał na białe, pańskie ręce Szuyskiego...
- Jesteś pan dzielnym, szczerym Polakiem! Zanim zapiszę pana na listę, pozwól niech uścisnę twoją rękę...[15].
Na komisję udał się z własnoręcznie sporządzonym prowizorycznym sztandarem[15][16]. Pod tym sztandarem przemaszerował przez Paryż pierwszy oddział ochotników polskich, jeszcze w cywilu.
W Bajonnie, miejscu szkolenia ich oddziału zwanego stąd Bajończykami, w tajnym głosowaniu wybrano go chorążym i powierzono nowy sztandar z Orłem Białym. Poza okazjami formalnymi nosił złożony sztandar w plecaku. Na docinki kolegów mawiał: Orzeł nasz nie żaba, jeno ptak. Niech no raz spróbuje powietrza, obaczycie, że się przyzwyczai[15]. Chorąży (porte-drapeau) nie był jego stopniem wojskowym lecz funkcją. Szujski miał stopień soldat 1re classe – st. szeregowiec[17].
Jesienią 1914 w okopach pod Sillery (Szampania, ok. 12 km od Reims), Szujski i Malcz byli inicjatorami nawiązania kontaktu i nakłonienia do przejścia na stronę francuską Polaków służących w jednostce niemieckiej, znajdującej się naprzeciw ich pozycji. W tym celu niewielki (24 ludzi) oddział Bajończyków, w tym Szujski ze sztandarem, pod dowództwem Malcza udał się na pierwszą linię. Wieczorem nawiązano głosowy kontakt z Polakami a na ich żądanie, następnego dnia okazano im sztandar. Niestety w nocy dowództwo niemieckie wymieniło tę jednostkę na czysto niemiecką. Niemcy ostrzelali sztandar wbity w nasyp okopu. Szujski próbował wyciągnąć drzewce z ziemi, wychylił się zanadto i zginął trafiony kulą w twarz. Ppor. Lucjan Malcz, dowódca tej akcji, tak opisał to zdarzenie w liście do redakcji paryskiej „Polonii”[18]:
W dniu 29 listopada o godz. ±1.30 po południu padł ugodzony kulą, trzymając nasz sztandar ukochany w ręku, nasz pierwszy porte-drapeau polski śp. Władysław Szujski. Wychylił się z transzy, by tem lepiej chwycić sztandar i przenieść go w inne miejsce. Kula ugodziła go w nos i przebiwszy całą głowę, wyszła w okolicach ciemienia, rozbijając i otwierając cały tył głowy. Przetransportowany o parę kilometrów dalej, pochowany został dnia 30 listopada w asystacji księdza, grona oficerów, pułkownika 50go p. piechoty, jenerała brygady 4ej armii i delegata jenerała dywizji 24go Corps d’Armée
Grób Szujskiego przeniesiono po wojnie na polski cmentarz wojenny w Aubérive[19].
Upamiętnienie
Jan Styka przedstawił Szujskiego na obrazie „Śmierć Władysława Szujskiego w bitwie pod Sillery” (zob. Bajończycy). Udramatyzowany obraz nie odpowiada prawdzie historycznej gdyż pod Sillery nie było bitwy ani ataku bajończyków.
Odznaczenia
Został odznaczony pośmiertnie następującymi odznaczeniami:
- Krzyż Wojenny (Croix de guerre avec palme)
- Krzyż srebrny Virtuti Militari (5 kl.) nr 5709[20]
- Krzyż Niepodległości nr 512[21].
Zobacz też
Przypisy
- ↑ a b c d e f Stanisław Tadeusz Sroka, Szujski Władysław, PSB t. 49 s.189, ISBN 978-83-63352-25-7
- ↑ „Czas” 1895 r.48. Nr 41 s.3
- ↑ Wiesław Wcześny, Historia Miejskiej Biblioteki Publicznej im. Józefa Szujskiego w Nowym Sączu 1891–1975, „Almanach sądecki”, nr 5, 1993, s.47-57
- ↑ a b c Stefan Bartoszewicz, Wspomnienia z przemysłu naftowego 1904–1905, „Przemysł Naftowy”, vol. 9, nr 6, s.146-152
- ↑ Statystyka Stowarzyszeń Zarobkowych i Gospodarczych w Galicyi za rok 1894, Lwów 1895
- ↑ „Nafta” 1901 r.10 z.2
- ↑ Felicjan Łodziński, Jak dawniej kopano i wiercono za ropą, „Przemysł Naftowy”, 1928 r. 4, z.2, s.34
- ↑ „Nafta” 1907 r.15 z.8
- ↑ „Nafta” 1907 r.15 z.4
- ↑ „Nafta” 1909 r.17 z.17
- ↑ Historia SITPNiG. sitpnig.pl. [dostęp 2021-03-17].
- ↑ „Nafta” 1909, r.17 z.10
- ↑ „Nafta” 1909 r.17 z.22
- ↑ Rocznik Akademii Umiejętności rok 1914/1918, Kraków 1916, s. 63
- ↑ a b c Wacław Gąsiorowski, 1910-1914 Historia armii polskiej we Francji, Warszawa 1931 Dom Książki Polskiej s. 172
- ↑ Piotr Boroń, Dzieje sztandaru bajończyków 1914-1915, „Przegląd Historyczno-Wojskowy”, 2004, r. 5, nr 3 s.103-116
- ↑ Gabriel Garçon, Bajończycy –Les Bayonnais. Les Volontaires Polonais dans la Légion étrangère 1914-1915, Les Éditions Nord Avril, 2017 s.44
- ↑ Zdzisław Pakowski, Lucjan Malcz. Życiorys Bajończyka w Bajończycy i inni... Szkice z dziejów polskiej irredenty, Piotrków Trybunalski-Ujazd 2020 ISBN 978-83-942655-3-3 s.35
- ↑ Aubérive. rowery.olsztyn.pl. [dostęp 2021-03-17].
- ↑ „Dziennik Personalny MSWojsk.”, nr 41 z 27 paźdz. 1922
- ↑ M.P. 1932 nr 140 poz. 172 - krzyż nr 512
Bibliografia
- Historia polskiego przemysłu naftowego T.2, Praca zbiorowa pod red. Ryszarda Wolwowicza, Brzozów-Kraków 1995 ISBN 978-83-901139-9-9
- Gabriel Garçon, Bajończycy –Les Bayonnais. Les Volontaires Polonais dans la Légion étrangère 1914-1915, Les Éditions Nord Avril, 2017 ISBN 978-2-36790-083-4
- Bajończycy i inni... Szkice z dziejów polskiej irredenty, Praca zbior. pod red. Jarosława Cielebona i Macieja Hubki, Piotrków Trybunalski-Ujazd 2020 ISBN 978-83-942655-3-3
- VIAF: 306416650
- PLWABN: 9810592291605606