Wilec kozie kopytko
![]() | |||
Systematyka[1][2] | |||
Domena | eukarionty | ||
---|---|---|---|
Królestwo | rośliny | ||
Podkrólestwo | |||
Nadgromada | |||
Gromada | |||
Podgromada | |||
Nadklasa | okrytonasienne | ||
Klasa | Magnoliopsida | ||
Nadrząd | astropodobne | ||
Rząd | psiankowce | ||
Rodzina | powojowate | ||
Rodzaj | wilec | ||
Gatunek | wilec kozie kopytko | ||
Nazwa systematyczna | |||
Ipomoea pes-caprae (Linnaeus) R. Brown Tuckey, Narr. Exped. Zaire. 477. 1818[3] | |||
Synonimy | |||
| |||
Kategoria zagrożenia (CKGZ)[4] | |||
![]() najmniejszej troski | |||
|
Wilec kozie kopytko[5], wilec kozi[6], wilec nadbrzeżny (Ipomoea pes-caprae (L.) R.B.) – gatunek roślin zielnych z rodziny powojowatych. Występuje powszechnie na piaszczystych wybrzeżach morskich w strefie tropikalnej, także nad wielkimi jeziorami śródlądowymi[6]. Rozprzestrzenia się poza tym na śródlądziu wzdłuż dróg, nad kanałami i rowami sięgając do rzędnej 600 m n.p.m.[5] Roślina ma istotny wpływ na procesy eoliczne – gęsto rosnąc na piaskach, chroni je przed wywiewaniem[7]. Wykorzystywana jest w tradycyjnym ziołolecznictwie. W Azji Południowo-Wschodniej okłady z liści pomagać mają przy zranieniach spowodowanych ukłuciami kolcami jeżowców i ryb. Żucie nasion pomaga zwalczyć dolegliwości trawienne[5]. Jest także wykorzystywana jako roślina pastewna[3]. Nazwa gatunkowa odnosi się do kształtu liści przypominających odcisk racicy kozy[5].
Morfologia
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/cb/Ipomoea_pes-caprae_4.jpg/220px-Ipomoea_pes-caprae_4.jpg)
- Pokrój
- Pędy płożące, rzadko wijące się, są nagie[3] i osiągają do 18[7]–30[5][3] m długości. Roślina ma gruby korzeń palowy, a poza tym ukorzenia się w węzłach[5][3].
- Liście
- Naprzemianległe[6], skórzaste, nieco mięsiste, błyszczące[5]. Ogonek liściowy ma od 2 do 10 cm długości. Blaszka całobrzega, ma kształt jajowaty, okrągły, nerkowaty, kwadratowy do podługowatego. Osiąga od 3,5 do 9 cm długości i od 3 do 10 cm szerokości. U nasady jest szeroko zbiegająca, ucięta lub płytko sercowata. Na szczycie wycięta. Kształt liści i głębokość wcięcia bardzo zmienne, także na pojedynczej roślinie[3].
- Kwiaty
- Pojedyncze w kątach liści, rzadziej po kilka. Osadzone są na tęgich szypułach osiągających 4 do 14 cm długości. Znajdujące się na nich szeroko trójkątne przysadki o długości do 3,5 mm szybko opadają. Działki kielicha skórzaste, nagie, na końcach zaokrąglone i zróżnicowane – zewnętrzne dwie są jajowate do eliptycznych i osiągają do 8 mm długości, wewnętrzne trzy są okrągławe i mają do 11 mm długości. Korona lejkowata fioletowa do czerwonofioletowej, z ciemniejszym środkiem, osiąga do 5 cm długości. Zalążnia jest naga i zwieńczona dwudzielnym słupkiem[3].
- Owoce
- Kulistawe do jajowatych, nagie torebki o średnicy od 1 do 2 cm[3][6]. Zawierają dwie komory i pękają czterema klapkami. Zawierają wewnątrz 4 duże (do 8 mm długości), czarne nasiona, gęsto pokryte czarnymi włoskami[3][6].
Biologia i ekologia
Roślina, pokrywając gęsto swymi grubymi, mocnymi pędami piaski na wybrzeżach przyczynia się do ograniczania ich wywiewania i stabilizacji wydm[7][6]. Dobrze znosi zasolenie, a nasiona rozprzestrzeniane są przez wody morskie, w których zachowują pływalność i żywotność[6]. Kwiaty otwierają się tylko przed południem, a po południu już więdną[6].
Przypisy
- ↑ Michael A.M.A. Ruggiero Michael A.M.A. i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2020-02-20] (ang.).
- ↑ Peter F.P.F. Stevens Peter F.P.F., Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2017-02-23] (ang.).
- ↑ a b c d e f g h i j Ipomoea pes-caprae (Linnaeus) R. Brown. [w:] Flora of North America [on-line]. eFloras.org. [dostęp 2017-02-23].
- ↑ Ipomoea pes-caprae, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species (ang.).
- ↑ a b c d e f g Jolanta i Karol Węglarscy: Rośliny dalekiej Azji. Szkice etnobotaniczne. Poznań: Bogucki Wydawnictwo Naukowe, 2006, s. 139. ISBN 83-60247-27-7.
- ↑ a b c d e f g h Jens G. Rohwer: Atlas roślin tropikalnych. Warszawa: Horyzont, Grupa Wydawnicza Bertelsmann Media, 2002, s. 226. ISBN 83-7311-378-9.
- ↑ a b c Zbigniew Podbielkowski: Przystosowania roślin do środowiska. Warszawa: Wydawnictwo Szkolne i Pedagogiczne, 1992, s. 200. ISBN 83-02-04299-4.
- J9U: 987007532169705171
- EoL: 580943
- Flora of China: 200018852
- Flora of North America: 200018852
- GBIF: 2928611
- identyfikator iNaturalist: 60879
- IPNI: 269517-1
- ITIS: 30787
- NCBI: 89656
- identyfikator Plant List (Royal Botanic Gardens, Kew): tro-8500011
- Plants of the World: urn:lsid:ipni.org:names:30040623-2
- Tela Botanica: 164315
- identyfikator Tropicos: 8500011
- USDA PLANTS: IPPE