Wybory parlamentarne w Liechtensteinie w 2013 roku
Państwo |
| ||
---|---|---|---|
Rodzaj | wybory do Landtagu | ||
Data przeprowadzenia | 3 lutego 2013 | ||
Podstawa prawna | Konstytucja Liechtensteinu | ||
Ordynacja wyborcza | proporcjonalne | ||
Głosowanie | |||
| |||
| |||
| |||
Strona internetowa |
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/53/Adrian_Hasler_01_%28cropped%29.jpg/184px-Adrian_Hasler_01_%28cropped%29.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/5a/Government_of_Liechtenstein_2013.jpg/270px-Government_of_Liechtenstein_2013.jpg)
Wybory parlamentarne w Liechtensteinie w 2013 roku (niem. Fürstentum Liechtenstein Landtagswahlen 2013) – powszechne wybory do Landtagu, które odbyły się w dniu 3 lutego 2013 roku na terenie Księstwa Liechtensteinu.
Ordynacja wyborcza
Landtag Księstwa Liechtensteinu składa się z dwudziestu pięciu deputowanych, którzy są wybierani przez Naród na czteroletnią kadencję są w wyborach tajnych, bezpośrednich, powszechnych, równych i proporcjonalnych z dwóch okręgów wyborczych – Oberlandu i Unterlandu[1]. Czynne prawo wyborcze posiadają obywatele zamieszkujący na stałe w Księstwie, którzy ukończyli 18. rok życia, a ich prawa nie są zawieszone, gdzie cenzus wiekowy dla kandydatów do Landtagu to 20 lat[2]. Udział w wyborach jest obowiązkowy[2].
Każdy wyborca może oddać swój głos na taką liczbę kandydatów z różnych komitetów wyborczych ile wynosi całkowita liczba mandatów możliwych do zdobycia w danym okręgu wyborczym, czyli piętnaście w Oberlandzie i dziesięć w Unterlandzie[1][2]. Od wyborów w 2005 r. możliwe jest głosowanie korespondencyjne[2].
Miejsce w parlamencie przysługuję tylko komitetom, które przekroczyły próg wyborczy, wynoszący 8%[3]. Mandaty są przyznawane dwuetapowo. W pierwszym etapie przyznaje się tzw. mandaty podstawowe przy pomocy metody Hagenbacha-Bischoffa, a brakujące mandaty rozdysponowuje się jako tzw. mandaty uzupełniające przy pomocy metody d'Hondta[2][4].
Kontekst polityczny
Początek kadencji ustępującego parlamentu stał pod znakiem afery finansowej związanej z unikaniem płacenia podatków przez obywateli Niemiec, która rozpoczęła się jeszcze w lutym 2008 r., kiedy aresztowano prezesa Deutsche Post Klausa Zumwinkela. Naciski polityczne ze strony RFN doprowadziły do podpisania obustronnych porozumień w 2010 r. i reform finansowych w państwie[5][6].
We wrześniu 2011 r. z inicjatywy obywatelskiej odbywało się referendum dot. legalizacji aborcji. Na kilka dni przed głosowaniem książę Alojzy otwarcie zapowiedział, że niezależnie od wyniku głosowania zawetuje zmiany w prawie aborcyjnym. Mieszkańcy odrzucili nowelizację przepisów, jednak słowa regenta wywołały niezadowolenie w środowiska prodemokratycznych i rozpoczęło się zbieranie głosów pod kolejną inicjatywą, która tym razem miała dot. ograniczenia praw konstytucyjnych Księcia, a w szczególności prawa do absolutnego weta. Na 1 lipca 2012 r. zaplanowano referendum, w którym mieszkańcy jednoznacznie odrzucili wniosek – przeciw głosowało 76,4% obywateli przy frekwencji wynoszącej 82,9%[7][8].
W 2011 r. poseł VU Harry Quaderer wystąpił z partii i do końca kadencji zasiadał w Landtagu jako bezpartyjny. Przed wyborami 2013 r. zaczęła gromadzić się wokół niego grupa polityczna, z której wyłonił się komitet wyborczy Niezależni (DU, niem. Die Unabhängigen). Po wyborach został on sformalizowany, jednak z założenia nie była to klasyczna partia polityczna, gdyż nie miała jasnego programu ramowego, a opierała się na wolności poglądów jej członków[9][10][11].
Ustępujący gabinet był tworzony przez koalicję VU-FBP, a na jego czele stał Klaus Tschütscher z Unii Patriotycznej.
Listy wyborcze
Do wyborów przystąpiły cztery komitety wyborcze odpowiadające czterem partiom: Postępowej Partii Obywatelskiej (FBP), Unii Patriotycznej (VU), Niezależnym (DU) Wolnej Liście (FL). Na listach dwóch pierwszych partii znalazła się maksymalna możliwa liczba kandydatów, a zatem dwudziestu pięciu. Na liście DU znalazło się dziesięć nazwisk, w tym sześć w Oberlandzie i czterech w Unterlandzie. Z kolei lista FL składała się z ośmiu kandydatów, w tym sześciu w Oberlandzie i dwóch w Unterlandzie. Zatem łącznie w wyborach wystartowało sześćdziesięciu ośmiu kandydatów, a wśród nich znalazło się osiemnaście kobiet, a zatem kobiety stanowiły 26,5% kandydatów[12].
Lista wyborcza | Lider | Kandydaci[12] | Wynik w poprzednich wyborach w 2009 r.[13] | ||||
---|---|---|---|---|---|---|---|
Oberland | Unterland | Razem | |||||
![]() | Postępowa Partia Obywatelska niem. Fortschrittliche Bürgerpartei | Adrian Hasler | 15 | 10 | 25 | 43,5% | |
![]() | Unia Patriotyczna niem. Vaterländische Union | Thomas Zwiefelhofer | 15 | 10 | 25 | 47,6% | |
![]() | Niezależni niem. Die Unabhängigen | Hugo Quaderer | 6 | 4 | 10 | –[a] | |
![]() | Wolna Lista niem. Freie Liste | Pepo Frick | 6 | 2 | 8 | 8,9% |
Wyniki
Wybory zwyciężyła Postępowa Partia Obywatelska z 77 644 głosami (40,0%), zdobywając dziesięć mandatów w Landtagu. Drugie miejsce w głosowaniu przypadło Unii Patriotycznej, na którą oddano 65 118 głosów (33,5%), co przełożyło się na osiem mandatów parlamentarnych. Żadna z partii nie zdobyła bezwzględnej większości w dwudziestopięcioosobowym parlamencie i ponownie utworzono rząd koalicyjny z Adrianem Haslerem z FBP na czele. Obie partię rządzące zaliczyły spadek poparcia względem poprzednich wyborów: FBP o 3,5 punktu procentowego, a VU aż o 14,1 p.p.[14].
Zaskakująco wysoki wynik osiągnął komitet Niezależni z wynikiem 29 739 głosów (15,3%), dzięki czemu otrzymał aż cztery miejsca w Landtagu. Na ostatnim miejscu, jednak nadal powyżej progu wyborczego, znalazła się Wolna Lista, zdobywając 21 604 głosy (11,1%) i trzy mandaty. Po raz pierwszy w parlamencie znaleźli się członkowie czterech partii, a dodatkowo udział partii koalicyjnych VU-FBP w nowej kadencji Landtagu był najmniejszy w historii. Na partie opozycyjne oddano łącznie 51 343 głosy (26,4%)[14][15][16].
Partia | Wyniki | Mandaty | ||||
---|---|---|---|---|---|---|
Głosy | % | Zmiana | Liczba | Zmiana | ||
FBP | Postępowa Partia Obywatelska | 77 644 | 40,0% | ![]() | 10 | ![]() |
VU | Unia Patriotyczna | 65 118 | 33,5% | ![]() | 8 | ![]() |
DU | Niezależni | 29 739 | 15,3% | –[a] | 4 | –[a] |
FL | Wolna Lista | 21 604 | 11,1% | ![]() | 3 | ![]() |
Wyniki według okręgów i gmin
Zarówno w Oberlandzie jak i w Unterlandzie zwyciężyła Postępowa Partia Obywatelska, zdobywając kolejno 39,3% i 41,9% głosów[14].
W dziewięciu z jedenastu gmin najwięcej głosów otrzymała FBP, a jedynie w gminach Balzers i Triesenberg więcej głosów miała VU. Najwyższe poparcie dla zwycięskiej partii odnotowano w gminie Gamprin – 47,0%, a najniższe w Balzers – 35,6%. Natomiast VU najwyższym poparciem cieszyła się w gminie Triesenberg – 41,9%, a najmniej głosów oddano na nią w gminie Planken – 25,8%. Głosy na Niezależnych stanowiły największy odsetek w gminie Gamprin – 18,7%, a najmniejszy w gminie Triesenberg – 11,9%. Z kolei FL najlepszy wynik osiągnęła w gminie Planken – 14,4%, a najniższy w gminie Gamprin – 5,9%[14].
Oberland
Partia | ![]() | ![]() | ![]() | ![]() | ![]() | ![]() | Oberland | ||||||||||||||||
---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
G | % | Z | G | % | Z | G | % | Z | G | % | Z | G | % | Z | G | % | Z | G | % | Z | M | ZM | |
FBP | 10 158 | 35,6% | ![]() | 1481 | 44,9% | ![]() | 12 507 | 37,5% | ![]() | 10 572 | 39,0% | ![]() | 7840 | 38,8% | ![]() | 12 675 | 45,0% | ![]() | 55 233 | 39,3% | ![]() | 6 | ![]() |
VU | 11 066 | 38,7% | ![]() | 853 | 25,8% | ![]() | 10 500 | 31,5% | ![]() | 9022 | 33,3% | ![]() | 8480 | 41,9% | ![]() | 8665 | 30,8% | ![]() | 48 586 | 34,6% | ![]() | 5 | ![]() |
DU | 4226 | 14,8% | – | 492 | 14,9% | – | 5618 | 16,9% | – | 4367 | 16,1% | – | 2406 | 11,9% | – | 3639 | 12,9% | – | 20 748 | 14,8% | – | 2 | – |
FL | 3110 | 10,9% | ![]() | 474 | 14,4% | ![]() | 4705 | 14,1% | ![]() | 3114 | 11,5% | ![]() | 1494 | 7,4% | ![]() | 3161 | 11,2% | ![]() | 16 058 | 11,4% | ![]() | 2 | ![]() |
Unterland
Partia | ![]() | ![]() | ![]() | ![]() | ![]() | Unterland | ||||||||||||||
---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
G | % | Z | G | % | Z | G | % | Z | G | % | Z | G | % | Z | G | % | Z | M | ZM | |
FBP | 6247 | 36,7% | ![]() | 3197 | 47,0% | ![]() | 7015 | 46,1% | ![]() | 3904 | 40,9% | ![]() | 2048 | 42,1% | ![]() | 22 411 | 41,9% | ![]() | 4 | ![]() |
VU | 5854 | 34,4% | ![]() | 1929 | 28,4% | ![]() | 3980 | 26,2% | ![]() | 3213 | 33,6% | ![]() | 1556 | 32,0% | ![]() | 16 532 | 30,9% | ![]() | 3 | ![]() |
DU | 3111 | 18,3% | – | 1270 | 18,7% | – | 2390 | 15,7% | – | 1568 | 16,4% | – | 652 | 13,4% | – | 8991 | 16,8% | – | 2 | – |
FL | 1828 | 10,7% | ![]() | 404 | 5,9% | ![]() | 1835 | 12,1% | ![]() | 865 | 9,1% | ![]() | 614 | 12,6% | ![]() | 5546 | 10,4% | ![]() | 1 | ![]() |
Frekwencja
Udział w wyborach jest dla obywateli Liechtensteinu z czynnymi prawami wyborczymi jest obowiązkowy[17]. W głosowaniu udział wzięło 15 363 osób spośród 19 251 uprawnionych, a zatem frekwencja wyniosła 79,8% i była niższa o 4,8 punktu procentowego niż w poprzednich wyborach w 2009 r.[18].
Wyższą frekwencję odnotowano w Unterlandzie – 82,5%, podczas gdy w Oberlandzie swój głos oddało 78,3% obywateli[18].
Najwyższą frekwencją cechowała się gmina Planken, w której zagłosowało 91,5% uprawnionych, zaś najniższą gmina Triesen, gdzie zagłosowało 75,6%[18].
Od wyborów w 2005 r. wszyscy obywatele Liechtensteinu mogą zagłosować osobiście przy urnie lub korespondencyjnie za pośrednictwem poczty[19]. W 2013 r. z opcji głosowania korespondencyjnego skorzystało 14 684 obywateli, czyli 95,6% głosujących, a zatem o 15,1 p.p. więcej niż w poprzednich wyborach[18].
Skład Landtagu
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/72/Landtag2013.png/350px-Landtag2013.png)
Postępowa Partia Obywatelska – 10 mandatów
Unia Patriotyczna – 8 mandatów
Niezależni – 4 mandaty
Wolna Lista – 3 mandaty
W nowej kadencji Landtagu po raz pierwszy znaleźli się przedstawiciele czterech ugrupowań: dziesięciu deputowanych z FBP, ośmiu z VU, czterech z DU oraz trzech z FL. Wśród posłów znalazło się pięć kobiet, a zatem stanowiły one 20% deputowanych. Największa liczba posłów – sześciu, mieszkała w gminie Schaan, pięciu w gminie Triesen, po trzech w gminach Eschen, Ruggell i Triesenberg, dwóch w gminie Triesenberg oraz po jednym w gminach Balzers, Gamprin, Vaduz. Gminami, w których nie mieszkał żaden poseł były Mauren i Planken. Najstarszym posłem była Albert Frick z FBP – 64 lata, zaś najmłodszym Thomas Lageder z FL – 32 lata. Średnia wieku wynosiła 45,8 lat, jednak trzech deputowanych (Harry Quaderer, Herbert Elkuch i Erich Hasler z DU) nie podało swojego wieku[20].
Deputowany | Partia | Okręg wyborczy | Gmina | Liczba głosów | Wiek |
---|---|---|---|---|---|
Batliner Christian | FBP | Oberland | Triesen | 3811 | 44 lat |
Batliner Manfred | FBP | Unterland | Eschen | 2056 | 49 lat |
Beck Alois | FBP | Oberland | Schaan | 3765 | 50 lat |
Büchel Gerold | FBP | Unterland | Ruggell | 2072 | 38 lat |
Frick Albert | FBP | Oberland | Schaan | 3514 | 64 lata |
Hasler Elfried | FBP | Unterland | Gamprin | 2150 | 47 lat |
Kaiser Johannes | FBP | Unterland | Schellenberg | 2184 | 54 lata |
Lampert Wendelin | FBP | Oberland | Triesenberg | 3657 | 42 lata |
Nägele Eugen | FBP | Oberland | Schaan | 3406 | 48 lat |
Wohlwend Christine | FBP | Oberland | Balzers | 3533 | 34 lata |
Beck Christoph | VU | Oberland | Triesenberg | 3093 | 34 lata |
Büchel Peter | VU | Unterland | Schellenberg | 1546 | 54 lata |
Konrad Frank | VU | Oberland | Vaduz | 3172 | 45 lat |
Lanter-Koller Violanda | VU | Unterland | Ruggell | 1639 | 49 lat |
Öhri Judith | VU | Unterland | Ruggell | 1663 | 44 lata |
Rüdisser-Quaderer Karina | VU | Oberland | Schaan | 3058 | 54 lata |
Vogt Thomas | VU | Oberland | Triesen | 3113 | 36 lat |
Wenaweser Christoph | VU | Oberland | Schaan | 3122 | 49 lat |
Elkuch Herbert | DU | Unterland | Schellenberg | 1518 | –[b] |
Hasler Erich | DU | Unterland | Eschen | 1169 | –[b] |
Quaderer Harry | DU | Oberland | Schaan | 2527 | –[b] |
Schurti Pio | DU | Oberland | Triesen | 1586 | 48 lat |
Konzett-Bargetze Helen | FL | Oberland | Triesen | 1449 | 40 lat |
Lageder Thomas | FL | Oberland | Triesen | 1220 | 32 lata |
Marxer Wolfgang | FL | Unterland | Eschen | 833 | 52 lata |
Zobacz też
Uwagi
Przypisy
- ↑ a b Art. 46 ust. 1 Konstytucji Liechtensteinu
- ↑ a b c d e KrzysztofK. Koźbiał KrzysztofK., System polityczny Księstwa Liechtensteinu, Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, 2013, s. 104-105, ISBN 978-83-233-3523-8 [dostęp 2022-12-29] .
- ↑ Art. 46 ust. 3 Konstytucji Liechtensteinu
- ↑ MarcinM. Łukaszewski MarcinM., Ewolucja prawa wyborczego Liechtensteinu, „Studia Politica Germanica”, Warszawa 2017, ISSN 2299-372X .
- ↑ Tschütscher, Klaus – Historisches Lexikon [online], historisches-lexikon.li [dostęp 2022-12-30] (niem.).
- ↑ Zumwinkel-Affäre – Historisches Lexikon [online], historisches-lexikon.li [dostęp 2022-12-30] (niem.).
- ↑ Liechtenstein referendum rejects curbs on royal powers, „BBC News”, 30 czerwca 2012 [dostęp 2022-12-30] (ang.).
- ↑ BeatB. Müller BeatB., Liechtenstein, 18. September 2011 : Fristenlösung beim Schwangerschaftsabbruch -- [in German] [online], sudd.ch [dostęp 2022-12-30] (ang.).
- ↑ Quaderer, Harry (Harald) – Historisches Lexikon [online], historisches-lexikon.li [dostęp 2022-12-30] (niem.).
- ↑ DU – Die Unabhängigen für Liechtenstein – Historisches Lexikon [online], historisches-lexikon.li [dostęp 2022-12-30] (niem.).
- ↑ The AssociatedT.A. Press The AssociatedT.A., Independents upset Liechtenstein's 3-party system [online], San Diego Union-Tribune, 3 lutego 2013 [dostęp 2022-12-30] (ang.).
- ↑ a b Landtagswahlen 2013 – Kandidaten [online], landtagswahlen.li [dostęp 2023-01-02] .
- ↑ Landtagswahlen 2009 – Ergebnisse [online], landtagswahlen.li [dostęp 2022-12-30] .
- ↑ a b c d Landtagswahlen 2013 – Ergebnisse [online], landtagswahlen.li [dostęp 2022-12-30] .
- ↑ IPU PARLINE database: LIECHTENSTEIN (Landtag), ELECTION IN 2013 [online], archive.ipu.org [dostęp 2022-12-30] .
- ↑ The AssociatedT.A. Press The AssociatedT.A., Independents upset Liechtenstein's 3-party system [online], San Diego Union-Tribune, 3 lutego 2013 [dostęp 2022-12-30] (ang.).
- ↑ KrzysztofK. Koźbiał KrzysztofK., System polityczny Księstwa Liechtensteinu, Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, 2013, s. 104-105, ISBN 978-83-233-3523-8 [dostęp 2022-12-29] .
- ↑ a b c d Landtagswahlen 2013 – Stimmbeteiligung [online], landtagswahlen.li [dostęp 2023-01-02] .
- ↑ LLV [online], llv.li [dostęp 2023-01-02] .
- ↑ Landtagswahlen 2013 – Gewählter Landtag [online], landtagswahlen.li [dostęp 2022-12-30] .
- p
- d
- e
Wybory parlamentarne | |
---|---|
Wybory gminne |
|
Referenda |
|