Zamek w Rakanciszkach
![]() Widok na wzgórze z ruinami zamku | |
Państwo |
|
---|---|
Miejscowość | Wilno |
Typ budynku | zamek |
Ukończenie budowy | XII w. |
Ważniejsze przebudowy | XVI w. |
Zniszczono | XVII w. |
Pierwszy właściciel | Holsza |
Kolejni właściciele | Paweł Algimunt Holszański, Bona Sforza, Olbracht Gasztołd, Stanisław Gasztołd, Zygmunt II August, Stefan Pac |
Położenie na mapie Wilna ![]() | |
Położenie na mapie Litwy ![]() | |
![]() |
Zamek w Rakanciszkach (Rekanciszkach) – zbudowany w XII wieku, obecnie znajduje się w parku regionalnym w dzielnicy Wilna Nowa Wilejka.
Przypuszcza się, że zamek w Rakanciszkach jest jednym z najstarszych na Litwie. Z kronik i legend wiadomo, że został zbudowany w XII wieku przez księcia Holszę[1].
Historia
W 1390 roku Krzyżacy z wielką armią zasiloną przez rycerstwo zachodnie oblegali Wilno, a jeden z oddziałów Zakonu opanował nad Wilenką zamek myśliwski w Rakanciszkach, który wówczas był drewniany. Murowany zamek wzniesiono dopiero na przełomie XV i XVI wieku[2].
W 1530 roku ostatni potomek książąt holszańskich, biskup wileński Paweł Algimunt Holszański zapisał zamek królowej Bonie. Do 1542 roku zamek należał również do Olbrachta Gasztołda i jego syna Stanisława Gasztołda[2], następnie przeszedł w ręce króla Zygmunta Augusta[3], a później stał się własnością Paców[4].
Za czasów Olbrachta Gasztołda sprowadzono do Rakanciszek (dokładniej do obecnej wsi Strielčiukai) strzelców z włości miednickiej. Byli to Hryc Zusin i brat Marcinowy Piotr z dziećmi, nowo osiedleni nazwali się Gudokty lub Gudajtie. Byli poddanymi potomków Tatara księcia Baraszy Baranowskiego, któremu Aleksander Jagiellończyk nadał wsie Jankowszczyzna i Nielidowszczyzna z pustoszami we włości miednickiej. Synowie Baraszy książę Afendiej i książę Chałkendiej, upominając się o zbiegłych poddanych wnieśli skargę do króla Zygmunta I Starego, który w sprawie „strelników” wystosował listy: jeden z Krakowa, dnia 12 kwietnia 1527 roku do Olbrachta Gasztołda i drugi z Brześcia, dnia 2 października 1544 roku do jego żony Zofii księżnej Wierejskiej, która otrzymała przywilej dożywotniego posiadania dóbr Gasztołdów. W 1610 roku o tychże poddanych upomniał się jeszcze wnuk Baraszy książę Ahmed. Prosił o przywilej nadawczy króla Zygmunta III Wazę, który potwierdziłby nadania króla Aleksandra Jagiellończyka[2].
W 1636 roku Stefan Pac przyjął króla Władysława IV Wazę w swej ozdobnej rezydencji na zamku w Rakanciszkach. 7 sierpnia 1655 roku zamek został spalony podczas przemarszu wojsk moskiewskich przez Wielkie Księstwo Litewskie. Po zajęciu Wilna teren zamku został doszczętnie zniszczony i od tamtej pory zarastał lasem.
Stan badań
W 1940 roku ruiny badali Włodzimierz Hołubowicz i jego żona Helena, a następnie Albinas Kuncevičius w 1995 roku i Aušra Zalepūgienė w latach 2008–2010. Przeszukano łączną powierzchnię wynoszącą 1275 metrów kwadratowych, wydobyto pozostałości warownego murowanego dworu: ściany o grubości 2 m, budynek pałacowy o wymiarach 36.5 × 15.6 m (do 4.5 m wysokości), prostokątną wieżę w północnym narożniku o wymiarach 6.6 × 5 m, mur o długości 24 m i grubości 0.8 m z fragmentami murów dawnych budynków. W trakcie badań wykryto warstwę ruin z żelaznymi detalami konstrukcyjnymi, kaflami i fragmentami ceramiki[5].
Przypisy
- ↑ Maciej Stryjkowski. Kronika polska, litewska, żmódzka i wszystkiej Rusi. T. 1, Warszawa, 1846.
- ↑ a b c ZPL: Zarys dziejów Nowej Wilejki. Związek Polaków na Litwie, 2016-12-07. [dostęp 2021-06-29]. (pol.).
- ↑ Tomasz Krzywicki: Litwa: przewodnik. Oficyna Wydawnicza „Rewasz”, 2005, s. 517. ISBN 83-89188-40-6.
- ↑ Defensive fortifications (16th-18th centuries): Rokantiškės. [dostęp 2021-06-29]. (ang.).
- ↑ Albinas Kuncevičius: Exploration and management works of Rokantiškės castle site, ATL in 1994 and 1995. Wilno: 1996, s. 195.
- p
- d
- e