Panonski Rusini
Panonski Rusini Rusini | ||
---|---|---|
Ukupna populacija: | 16.182 (2011) | |
Populacija: | ![]() ![]() | |
Jezik: | srpski, hrvatski i panonskorusinski | |
Religija: | grkokatoličanstvo, pravoslavlje | |
Etnička grupa: | Rusini |
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/04/Vojvodina_west_east_slavs.png/250px-Vojvodina_west_east_slavs.png)
Panonski Rusini ili samo Rusini, su narod slovenskog porekla[1], koji pretežno živi u Srbiji (srpskoj pokrajini Vojvodini, u kojoj je njihov jezik jedan od 6 službenih jezika) i manjim delom u istočnoj Hrvatskoj (Srem, Slavonija). Jezik ovih Rusina se govori uglavnom na ovim prostorima, a istorijski je nastao u karpatskom arealu, gde se seku izoglose istočnoslovenskih i zapadnoslovenskih jezika.[2] Prema jednom mišljenju, ovaj jezik se svrstava u zapadnoslovenske jezike[3] i sličan je slovačkom jeziku, dok je, prema drugom mišljenju on dijalekat književnog ukrajinskog jezika.[2]
Geografija
U Srbiji, Rusini čine najveći deo stanovništva u naseljima Ruski Krstur, Kucura i Bikić Do. U Hrvatskoj čine većinu u naseljima Petrovci i Mikluševci. Kulturni centar Rusina u Vojvodini je Ruski Krstur.
Pored toga, Rusina u značajnijem broju ima i u Novom Sadu, Đurđevu, Vrbasu, Šidu, Berkasovu i Bačincima.
- Rusini i Ukrajinci u Vojvodini, 1948.
- Rusini i Ukrajinci u Vojvodini, 1961.
Populacija
Kretanje broja Rusina u Vojvodini prema različitim popisima:
- 1948: 22.077
- 1953: 23.038
- 1961: 24.548
- 1971: 20.109
- 1981: 19.305
- 1991: 17.652
- 2002: 15.626
- 2011: 13.928
Istorija
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/7a/Teritorio_de_rutenoj.jpg/220px-Teritorio_de_rutenoj.jpg)
Preci Rusina bili su pravoslavne vere. Krajem 16. veka, katolički jezuiti su vodili propagandu i agitaciju među pravoslavnim vernicima Podkarpatske Rusije da se priključe uniji. 1590. godine. tri pravoslavna episkopa su donela odluku o priključenju Katoličkoj crkvi. Jezuiti su nakon početnih uspeha, pokrenuli kampanju zavađanja i terora nad pravoslavnim vernicima i sveštenicima Podkarpatske Rusije. U tim uslovima, pravoslavni mitropolit Podkarpatske Rusije, Ragoza, se službeno izjasnio za priključenje Pravoslavne crkve Katoličkoj. S obzirom na otpor pravoslavnog stanovništva, proces širenja unije u Podkarpatskoj Rusiji trajao je dugo, od 1590. do 1665. godine, a nastavio se čak i do 18. veka.
Rusini su se na područje današnje Vojvodine naselili u 18. veku (1750-1784), a potiču iz kraja koji su sami nazivali "Hornjica" (u značenju "gornji predeo"), odnosno sa prostora ispod Karpata i Karpata. Rusinski etnički prostori na Karpatima danas su administrativno podeljeni između Ukrajine, Slovačke, Poljske i Rumunije. Rusini su naseljeni u nekoliko naselja u Bačkoj (Doroslovu, Kulpinu, Krsturu, Kucuri, Kuli i Novom Sadu) i Sremu (Petrovcima, Mikluševcima, Bačincima i Šidu).
Pored Rusina grkokatolika, na područje današnje Vojvodine su se doseljavali i pravoslavni Rusini. U Velikom Krsturu je 1757. godine bilo 27,3% domova pravoslavne veroispovesti.
Ime i identitet
Pored ovog imena, Rusini se u istorijskim dokumentima pominju i pod imenima Ruteni i Malorusi. Postoje takođe i Rusini u Ukrajini, čiji jezik spada u grupu istočnoslovenskih jezika i sličan je ukrajinskom. Vojvođanski Rusini su u Srbiji priznati kao posebna nacija, ali ih neki smatraju delom ukrajinskih Rusina, koje opet neki smatraju delom ukrajinskog naroda. Međutim, za razliku od Ukrajinaca i ukrajinskih Rusina, koji govore istočnoslovenske jezike, Rusini u Vojvodini govore jezik, koji se može klasifikovati kao zapadnoslovenski.[3]
Jezik
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c9/Vojvodina_rusyn_croatian_czech_map.png/300px-Vojvodina_rusyn_croatian_czech_map.png)
Rusinski jezik je jedan od 6 službenih jezika AP Vojvodine. Na lokalnom nivou, rusinski je u službenoj upotrebi u opštinama Kula, Vrbas, Šid, Bačka Topola i Žabalj, kao i u Gradu Novom Sadu.
Religija
Rusini su pretežno grkokatoličke veroispovesti. Manjim delom su pravoslavni.
- Rusinska crkva u Ruskom Krsturu
- Rusinska crkva u Kucuri
- Rusinska crkva u Novom Sadu
Povezano
Izvori
Literatura
- Ramač, Яnko. Kratka istoriя Rusnacoh. Novi Sad: Grekokatolїcka parohiя Sv. Petra i Pavla, 1993
- Žiroš, Miron. Bačvansko-srimski Rusnaci doma i u švece (1745–1991) tom 1 - 5. Novi Sad: Grekokatolїckaparohiя Sv. Petra i Pavla 1997 - 2003
- Laboš, Fedor "Istoriя Rusinoh Bački, Srimu i Slavoniї 1745-1918”, Novi Sad, 1978
- Ranko Bugarski, Jezici, Novi Sad, 1996.
- Stevan Konstantinović, Priče o Rusinima, Šid, 1995.
- Vladimir Kirda Bolhorves, Na debelom ledu, Beograd, 1996.
- Vladimir Biljna, Rusini u Vojvodini, Novi Sad, 1987.
- Borislav Jankulov, Pregled kolonizacije Vojvodine u 18. i 19. veku, Novi Sad - Pančevo, 2003.
Spoljašnje veze
- Rusini u Srbiji
- Rusini u Hrvatskoj Arhivirano 2007-06-21 na Wayback Machine-u
- Ruski Kerestur Arhivirano 2007-01-17 na Wayback Machine-u
- Ruski Krstur Arhivirano 2010-11-27 na Wayback Machine-u