Özalp
Özalp | |
---|---|
![]() Türkiye'de yeri | |
![]() İlçe sınırları haritası | |
Ülke | Türkiye |
İl | Van |
Coğrafi bölge | Doğu Anadolu Bölgesi |
İdare | |
• Kaymakam | Rahmi Bulut |
• Belediye başkanı | Sakine Kutpınar (DEM Parti) |
Yüzölçümü | |
• Toplam | 1392 km² |
Rakım | 2100 m |
Nüfus (2018) | |
• Toplam | 65.785 |
• Kır | - |
• Şehir | 65.495 |
Zaman dilimi | UTC+03.00 (TSİ) |
Posta kodu | 65800 |
İl alan kodu | 432 |
İl plaka kodu | 65 |
Resmî site http://www.ozalp.bel.tr/ |
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/d3/%C3%96zalp1.jpg/300px-%C3%96zalp1.jpg)
Özalp (Kürtçe: Qelqeli, Türkiye'nin Van ilinin ilçesidir. Türkiye ile İran sınır kapısının bulunduğu Saray ilçesi ile Van il merkezi arasında bulunur. demiryolu bu ilçeden geçmektedir.
Coğrafya
İlçe topraklarında Gürpınar sınırına yakın Akgöl bulunur.
Tarihçe
Özalp İlçesi 1869 yılında Mahmudiye adıyla bugünkü Saray ilçe merkezinde kurulmuştur.
İlçe merkezi 1948 yılında bugünkü Özalp merkezine taşınmış ve burası İlçe merkezi hâline dönüştürülmüştür. Kazım Paşa İlçe merkezinin ismi ise Saray olarak değiştirilerek Nahiye teşkilatına dönüştürülmüştür.
Özalp İlçe Merkezinin ismi ise şimdiki mahalle olan Kargalı'nın adı ile anılmaktaydı. Bu mahalle o tarihlerde köy teşkilatı durumundaydı.
Bölgede Urartular Persler, Bizanslılar, Emeviler, Selçuklular,Sökmenler, Moğollar, Karakoyunlular ve Akkoyunlular değişik zamanlarda hakimiyet kurmuşlardır. Özalp ilçe sınırları içinde halk arasında "gort" diye anılan harabelerde yapılacak kazılarla: tarihte bu yörede hüküm sürmüş medeniyetler hakkında daha gerçekçi bilgiler elde edilebilir. Tarihî eser kaçakçılarının define aramak amacı ile yaptıkları kazılarda mezarların gün doğusu yönünde görülmesi, halk arasında burada yaşayanların güneşe taptıkları kanaatini doğurmuştur. 1071 yılında Selçuklu sultanı Alparslan'ın Malazgirt meydan muharebesinden sonra Anadolu'ya girmesi ile birlikte Bizanslılardan kurtulup bir müddet Selçukluların kontrolünde kalan bölge, daha sonra Safevilerin eline geçmiştir. 1555 yılında kanuni sultan Süleyman'ın Safevilerin yenmesi ile bölge Osmanlıların hakimiyetine girmiştir. Eski ismi ``Mahmudiye ``olan sonra ``Saray``olarak adlandırılan Özalp, 1869 yılında Hakkâri sancağına bağlanarak "Kaza" yapıldı.
1948 yılında ilçe merkezi Saray'dan Kargalı ya taşındı ve yeni ilçe merkezine Özalp ismi verildi. İlçe merkezi taşınmadan önce köy hüviyetinde olan Kargalı bugün ilçe merkezinin güneyinde ve küçük Özalp çayının ayırdığı (Eskiden beri bu ad ile anılan) mahalleye isim olmuştur.
Nüfus
İlçe 58 mahalleden oluşmaktadır.
Yıl | Toplam | Şehir | Kır |
---|---|---|---|
1935[1] | 11.201 | 1.041 | 10.160 |
1940[2] | 13.834 | 1.115 | 12.719 |
1945[3] | 15.440 | 1.903 | 13.537 |
1950[4] | 18.245 | 705 | 17.540 |
1955[5] | 22.421 | 1.278 | 21.143 |
1960[6] | 25.595 | 1.930 | 23.665 |
1965[7] | 30.417 | 2.232 | 28.185 |
1970[8] | 36.370 | 3.142 | 33.228 |
1975[9] | 43.177 | 4.188 | 38.989 |
1980[10] | 48.571 | 3.660 | 44.911 |
1985[11] | 55.856 | 4.240 | 51.616 |
1990[12][a] | 46.453 | 4.920 | 41.533 |
2000[13] | 59.892 | 6.997 | 52.895 |
2007[14] | 72.343 | 9.402 | 62.941 |
2008[15] | 74.088 | 10.596 | 63.492 |
2009[16] | 73.569 | 10.166 | 63.403 |
2010[17] | 74.661 | 10.687 | 63.974 |
2011[18] | 75.324 | 11.476 | 63.848 |
2012[19] | 73.778 | 11.069 | 62.709 |
2013[20] | 73.013 | 73.013 | veri yok |
2014[21] | 71.265 | 71.265 | veri yok |
2015[22] | 70.057 | 70.057 | veri yok |
2016[22] | 68.491 | 68.491 | veri yok |
2017[22] | 66.495 | 66.495 | veri yok |
2018[22] | 65.785 | 65.785 | veri yok |
2019[22] | 65.296 | 65.296 | veri yok |
2020[22] | 65.495 | 65.495 | veri yok |
Not: Büyükşehir yasası nedeniyle köyler mahalle statüsüne geçtiğinden 2013'ten itibaren kır nüfusu tabloda yer almamıştır.
Yerel yönetim
Eylül 2016'da "PKK-KCK'ya yardım ve destek verdiği gerekçesiyle, haklarında yürütülen soruşturma ve kovuşturmalar kapsamında" kanun hükmünde kararname ile görevinden uzaklaştırılan eş belediye başkanları Handan Bağcı ve Şerefettin Özalp'ın yerine kaymakam Serdar Karal atandı.[23]
2024 Türkiye yerel seçimleri sonucunda Halkların Eşitlik ve Demokrasi Partisi adayı Sakine Kutpınar seçimi kazandı ve belediye başkanı oldu.[24]
Ekonomi
Van'ın hayvancılık potansiyeli en yüksek ilçelerden biri olan Özalptır. Özalp'ta en fazla küçükbaş hayvan yetiştirilir. Akkaraman ve Morkaraman koyun ırkları en fazla yetiştirilmektedir.[25] Van piyasasında en fazla satılan üç peynirden biri Özalp otlu peyniridir.[26]
Özalp mutfağı
![Vikikitap](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/fa/Wikibooks-logo.svg/50px-Wikibooks-logo.svg.png)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/3d/Van_%C3%96zalp_otlu_peyniri.jpg/150px-Van_%C3%96zalp_otlu_peyniri.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/77/Van_pastas%C4%B1.jpg/150px-Van_pastas%C4%B1.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/1b/Van_cake_with_raisins.jpg/150px-Van_cake_with_raisins.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/93/%C3%96zalp_Van_Kurdish_meatball3.jpg/150px-%C3%96zalp_Van_Kurdish_meatball3.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/3a/K%C4%B1rd%C4%B1k.jpg/150px-K%C4%B1rd%C4%B1k.jpg)
En çok tüketilen yemekler çiriş pilavı, tandırda Van balığı, kurut aşı, Kürt köftesi, keledoş, Acem köftesi, ayran aşı çorbasıdır. Tatlı olarak Van pastası, Özalp pastası, kaşık tatlısı, eğdek tatlısı, çatal tatlısı yapılır. Özalp otlu peyniri tüketilen peynir çeşididir. Özalp otlu peyniri hem taze hem de küplerde bekletilmiş olarak tüketilir. Kahvaltılarda Van çöreği yenir. Koyun ve inek yoğurdu yapılmakta ve tüketilmektedir. Koyun yoğurdu taze tüketildiği gibi Van otlu peyniri gibi toprak altına gömülerek ve 5 ay toprak altında bırakılarak tüketilir. Otlu peynir gibi ticari amaçla değil sadece kendi aileleri için yapılır. Yoğurdu toprağın altına bırakılması hem bozulmamasını önler hem de tadının güzel olmasını sağlanır.Köylerde ekmek tandırlarda yapılır. Lavaş ekmeği ve tandır ekmeği yapılan ekmek çeşitlerindendir. Özalp çöreği tandırda yapılır. Bu çörek ekmek hamuruna koyun tereyağı eklenerek, üzerine yumurta akı ile karıştırılmış susam serpilerek tandırda pişirilmesi ile yapılır.
Kırdık
Özalp'ta yapılan yöresel bir yemektir. Hazırlanışı bir soğan küp küp şeklinde doğranır. Salça baharat sıvı yağ ile kavrulur kavrulduktan sonra doğranmış patates, mürdüm eriği, kayısı, siyah mercimek bulgur eklenir. Üstünü geçecek kadar su eklenir pişirilmeye bırakılır. Mercimekler daha önceden haşlanır öyle eklenir.
Ayrıca bakınız
Notlar
Kaynakça
- ^ "1935 Genel Nüfus Sayımı" (PDF). 20 İlkteşrin 1935 Genel Nüfus Sayımı. DİE. 2 Haziran 2021 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 21 Şubat 2021.
- ^ . "Vilâyetler, kazalar, Nahiyeler ve Köyler İtibarile Nüfus ve Yüzey ölçü" (PDF). 20 İlkteşrin 1940 Genel Nüfus Sayımı. DİE. 20 Ekim 2016 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 20 Ekim 2016.
- ^ . "1945 Genel Nüfus Sayımı" (PDF). 21 Ekim 1945 Genel Nüfus Sayımı. DİE. 15 Ağustos 2019 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 21 Şubat 2021.
- ^ . "Vilayet, Kaza, Nahiye ve Köyler itibarıyla nüfus" (PDF). 22 Ekim 1950 Umumi Nüfus Sayımı. DİE. 15 Ağustos 2019 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 21 Şubat 2021.
- ^ . "1955 Genel Nüfus Sayımı" (PDF). 23 Ekim 1955 Genel Nüfus Sayımı. DİE. 2 Haziran 2021 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 21 Şubat 2021.
- ^ . "İl, İlçe, Bucak ve Köyler itibarıyla nüfus" (PDF). 23 Ekim 1960 Genel Nüfus Sayımı. DİE. 15 Ağustos 2019 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 19 Şubat 2021.
- ^ "1965 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012.
- ^ "1970 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012.
- ^ "1975 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012.
- ^ "1980 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012.
- ^ "1985 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012.
- ^ "1990 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012.
- ^ "2000 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012.
- ^ "2007 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012.
- ^ "2008 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012.
- ^ "2009 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012.
- ^ "2010 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012.
- ^ "2011 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012.
- ^ "2012 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 20 Şubat 2013 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 8 Mart 2013.
- ^ "2013 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 15 Şubat 2014 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 15 Şubat 2014.
- ^ "2014 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 10 Şubat 2015 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Şubat 2015.
- ^ a b c d e f
- "Merkezi Dağıtım Sistemi" (html) (Doğrudan bir kaynak olmayıp ilgili veriye ulaşmak için sorgulama yapılmalıdır). Türkiye İstatistik Kurumu. Erişim tarihi: 13 Nisan 2016.
- "Özalp Nüfusu - Van". nufusu.com. Erişim tarihi: 5 Şubat 2021. Arşivlenmesi gereken bağlantıya sahip kaynak şablonu içeren maddeler (link)
- "Van Özalp Nüfusu". nufusune.com. Arşivlenmesi gereken bağlantıya sahip kaynak şablonu içeren maddeler (link)
- ^ "28 belediyeye kayyum atandı" 12 Eylül 2016 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. Birgün. 11 Eylül 2016. En son 11 Eylül 2016 tarihinde erişildi.
- ^ "DEM Parti Van İlçe Eşbaşkanları mazbata alıyor". Serhat News. 6 Nisan 2024. 6 Nisan 2024 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 7 Nisan 2024.
- ^ AA. "Van'dan Katar'a küçükbaş hayvan ihracatı sektör temsilcilerini sevindirdi". Hürriyet. 27 Kasım 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 8 Mayıs 2021.
- ^ "Van'ın Meşhur Otlu Peyniri Kışa Hazır - Van iline bağlı Özalp ilçesi". Beyazgazete. 8 Mayıs 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 8 Mayıs 2021.
Dış bağlantılar
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/4a/Commons-logo.svg/30px-Commons-logo.svg.png)
- Özalp Belediyesi 29 Haziran 2011 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
- Özalp Kaymakamlığı 10 Ocak 2006 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.