Araç, Kastamonu
Araç | |
---|---|
![]() | |
![]() Türkiye'de bulunduğu yer | |
![]() İlçe sınırları haritası | |
Ülke | Türkiye |
İl | Kastamonu |
Coğrafi bölge | Karadeniz Bölgesi |
Köy sayısı | 119 |
İdare | |
• Kaymakam | Emin Cevat Tutar[1] |
• Belediye başkanı | Süleyman Yazkan (Ak Parti) |
Yüzölçümü | |
• Toplam | 1639 km² |
Rakım | 650 m |
Nüfus (2018) | |
• Toplam | 18.863 |
• Kır | 11,704 |
• Şehir | 6.445 |
Zaman dilimi | UTC+03.00 (TSİ) |
Posta kodu | 37800 |
İl alan kodu | 366 |
İl plaka kodu | 37 |
Resmî site http://www.arac.bel.tr/ |
Araç, Türkiye Cumhuriyeti'nin Karadeniz Bölgesi'nde yer alan Kastamonu ilinin bir ilçesidir.
Tarih
Prehistorik çağlardan sonra bölgenin bilinen en eski sakinleri Gas'lardır. Bilinen tarihi Hititler ile başlar, Frigya, Lidya Krallıkları ile Pers hakimiyetiyle yerel krallıklar olarak devam eder. Pontus ve Bizans (Doğu Roma İmparatorluğu) hakimiyeti ile devam eden egemenlik Anadolu'nun Türkleşmesine kadar devam eder. Bu dönemlerde bölge; savaşçı yapısı ve iyi at yetiştirmesi ile bilinir.
Paphlagonia adı verilen Kastamonu, Sinop, Çankırı, Bolu ve Karabük illerini kapsayan bölge 1105 yılında Danişmendliler zamanında Türk hakimiyetine geçmiştir. Uzun süre bölgede Beylikler hakim olmuştur, beyliklerin en önemlisi olan Candaroğulları Beyliği 1460 yılında Osmanlı yönetimine geçmiştir.
Beylikler döneminde Kastamonu merkezli bir ilim ve kültür merkezi olma özelliği de kazanan Araç ilçesinde,
Küre-i Hadid (Demirli) Köyü İsmailbey Camii, Tatlıca Köyü Camii ve Antik Dönem'i işaret eden kaya mezarları tarihi özellikleriyle dikkat çeker. Kastamonu Müzesi'nde sergilenmekte olan görkemli Lahit ve Gökçesu (Moğsu) köyünden alınıp gezmesin diye ayağı kırılıp Kastamonu'da müzeye teslim edilen Hitit Arslanı ve "Geley" Hanözü köyünde bulunan, Anadolu Piramidi olarak da adlandırılan iki adet olarak bulunduğu bilinen tümülüsler, Kesüt köyünde Çökele mevkiinde yer alan ören yerleri Katarta'da bulunan konaklar incelemeye ve turizm açısından ve yörenin tarihi değerlerinin ortaya çıkması için incelenmeyi bekleyen tarihi kalıntılardır.
Anadolu'daki en eski yerleşim bölgelerinden biri olan Araç'ın tarihi kaynaklarda adı ilk defa MÖ 1132 yılında "Timanidis" olarak geçmekte bu duruma göre de yaklaşık 3000 yıllık bir yerleşim geçmişine sahip bulunmaktadır.
Buna 1866 yılında belediye örgütünün kuruluşunu, 1868 yılında da bucak örgütünün ilçeye dönüşünü eklersek, Araç'ın en eski belediyelerden ve yine en eski ilçelerinden olduğu görülür.
Karadeniz ile iç bölgeler arasındaki ticari ve beşeri bağları kuran kervanların işlediği önemli bir yol güzergahında, önemli bir durak ve uğrak yeri olması, ilçeye Araç adının verilmesine neden olmuştur.
Araç ilçesi Türkiye Cumhuriyeti'nin en eski ilçelerindendir. Araç özellikle doğa turizmi ile ön plana çıkması gereken yurdumuzun cennet köşelerinden bir tanesidir. Araç yüzölçümünün çok büyük bir bölümünü ormanlar kaplamaktadır. Özellikle yaylaları bir doğa harikasıdır. Yaylaları çok çeşitli ağaçları bünyesinde barındırır. İlçe ülkenin en eski ilçelerinden biri olmasına rağmen iş alanı eksikliğinden dolayı sürekli göç vermiştir. 40-50 bin civarı olan nüfus günümüzde şehir merkezinde 6000, genelde ise 28.650'ye gerilemiştir. İlçenin tek büyük sanayi kuruluşu Gürmen Tekstil ve merkez köyü olan İğdir köyündeki Aktek'tir.
İlçede 2010 yılında Kastamonu Üniversitesi'ne Bağlı Araç MYO açılmıştır. Her sene temmuz ayında Araç Hacı Bekir Şekerciler, Pastacılar ve Yayla Kültürü Festivali düzenlenmektedir.
Nüfus
Yıl | Toplam | Şehir | Kır |
---|---|---|---|
1927[4] | 38.503 | 671 | 37.832 |
1935[5] | 41.702 | 958 | 40.744 |
1940[6] | 42.146 | 1.326 | 40.820 |
1945[7] | 43.835 | 1.862 | 41.973 |
1950[8] | 44.603 | 1.672 | 42.931 |
1955[9] | 44.877 | 1.981 | 42.896 |
1960[10] | 47.444 | 2.306 | 45.138 |
1965[11] | 47.889 | 2.820 | 45.069 |
1970[12] | 40.518 | 3.207 | 37.311 |
1975[13] | 39.461 | 3.594 | 35.867 |
1980[14] | 38.626 | 4.244 | 34.382 |
1985[15] | 35.930 | 4.378 | 31.552 |
1990[16] | 32.672 | 5.760 | 26.912 |
2000[17] | 24.180 | 5.696 | 18.484 |
2007[18] | 21.054 | 6.284 | 14.770 |
2008[19] | 20.598 | 5.824 | 14.774 |
2009[20] | 20.201 | 5.776 | 14.425 |
2010[21] | 20.002 | 5.860 | 14.142 |
2011[22] | 19.639 | 5.908 | 13.731 |
2012[23] | 19.337 | 5.986 | 13.351 |
2013[24] | 19.214 | 5.938 | 13.276 |
2014[25] | 19.038 | 6.082 | 12.956 |
2015[26] | 18.861 | 6.456 | 12.405 |
2016[26] | 18.631 | 6.537 | 12.094 |
2017[26] | 18.402 | 6.541 | 11.861 |
2018[26] | 18.863 | 6.419 | 12.444 |
2019[26] | 18.670 | 6.685 | 11.985 |
2020[26] | 18.149 | 6.445 | 11.704 |
Kaleler
Araç Kalesi
Araç'ın güneyinde ve Araç Çayının üzerindedir. Kale gelebilecek herhangi bir saldırıya karşı önlem almak maksadıyla Doğu Romalılar (Bizanslılar) tarafından inşa edilmiştir.
Kalenin günümüze ulaşan hali, Bizans tarafından yapılan ve Osmanlı döneminde tamir edilen halidir. Çok eski bir yerleşim yeri olan Araç'ta bu kayalık üzerine daha eski yapılar olmuş olma ihtimali oldukça yüksektir. Kalenin doğusundaki duvarlar yıkılarak yerine evler yapılmıştır.
Akhisar (Agsar) Kalesi
Araç'ın kuzeyinde, Üyükveren (İyören) köyü civarındadır. Bir kısmı tahrip edilmesine rağmen hala ayaktadır. Bunun da nedeni duvarların geniş olması ve yapıda kumlu kireç kullanılmasıdır. Kale yöreye hakim vaziyettedir.
Şaban Kalesi
Araç'ın Karandı köyünün batısındaki Eğriceova Ormanı civarındadır. Romalılar tarafından yapılma ihtimali güçlü olan kale harap vaziyettedir.
Erenbaba Kalesi
Araç'ın Boyalı nahiyesinin batısında Andras (Bahçecik) köyüne 2 kilometre mesafedeki Soğanlı çayı üzerindedir, halk arasında Andıraz adı ile de bilinmektedir. Geley Yaylasının güney yakasındadır. Soğanlı çayının yatağındaki Çaykaşı (Soğandere)nin oradan kalenin tepesine 45 dakikada çıkılabilmektedir. Kale surları tahribata rağmen hala eski şeklini muhafaza eder haldedir.
Harabeler
Örencik Harabesi
Araç'ın Dırvana köyünün doğusun da, Örencik civarındadır. Burada bir şehir harabesinin mevcut olduğu söylenmektedir.
Depdep Harabesi
Araç Karandı'da Köşklü Pınar adını taşıyan yerde mevcuttur. Burada hala eski bina hara belerine rastlanmaktadır.
Aşağı Güney Harabeleri
Araç'ın Karandı köyü ile Aşağı güney köyleri arasında, tahminen bu köylere 1 kilometre uzaklıkta bir aslan heykeline rastlanmaktadır. Aşağı Güney köyü eski su dağıtım sistemi de örnek gösterilebilir bir yerdir. Okulun üst tarafında bulunan bir kaya mezarı bulunmaktadır. Bu da bizi buranın eski tarihlerden kalma bir yerleşim yeri olduğu kanısına götürüyor.
Kesüt Harabesi
İğdir'in Kesut köyünde Çökele isimli yerin doğusundadır.
Çaykaşı (Soğandere)
Su sarnıçları bulunmaktadır.
Köklüyurt (Yukarı Gürne)
Orada kilise arakası diye bilinen tarlalardan mermer bloklar çıkmaktadır. Bu mermer blokların büyüklüğü ortalama 50 cm, eni 1-1.5 metre uzunluğunda kalıplar halindedir. Kilise olduğu söylenen tarlalardan çıkmakta bazılarının üzerinde girinti çıkıntı vardır bunlar kilisenin temel ya da duvarında kullanıldığı söylenmektedir örnekleri köy meydanında vardır köy meydanında oturma amaçlı kullanılıyor. Ayrıca küp çıkan diye bilinen tarlalardan çok sayıda küp çıkmıştır onlarda eski caminin tavanında kullanılmıştır.
Kaynakça
- ^ "Kaymakam Emin Cevat TUTAR". 12 Ekim 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 11 Ekim 2022.
- ^ "6/11" (PDF). 5 Nisan 2015 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 20 Aralık 2012.
- ^ "Arşivlenmiş kopya". 24 Mart 2013 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 19 Aralık 2012.
- ^ "Fasikül I: Mufassal Neticeler İcmal Tabloları" (PDF). 28 Teşrinevvel 1927 Umumî Nüfus Tahriri. DİE. Erişim tarihi: 28 Mayıs 2021. Arşivlenmesi gereken bağlantıya sahip kaynak şablonu içeren maddeler (link)
- ^ "1935 Genel Nüfus Sayımı" (PDF). 20 İlkteşrin 1935 Genel Nüfus Sayımı. DİE. 2 Haziran 2021 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 21 Şubat 2021.
- ^ . "Vilâyetler, kazalar, Nahiyeler ve Köyler İtibarile Nüfus ve Yüzey ölçü" (PDF). 20 İlkteşrin 1940 Genel Nüfus Sayımı. DİE. 20 Ekim 2016 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 20 Ekim 2016.
- ^ . "1945 Genel Nüfus Sayımı" (PDF). 21 Ekim 1945 Genel Nüfus Sayımı. DİE. 15 Ağustos 2019 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 21 Şubat 2021.
- ^ . "Vilayet, Kaza, Nahiye ve Köyler itibarıyla nüfus" (PDF). 22 Ekim 1950 Umumi Nüfus Sayımı. DİE. 15 Ağustos 2019 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 21 Şubat 2021.
- ^ . "1955 Genel Nüfus Sayımı" (PDF). 23 Ekim 1955 Genel Nüfus Sayımı. DİE. 2 Haziran 2021 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 21 Şubat 2021.
- ^ . "İl, İlçe, Bucak ve Köyler itibarıyla nüfus" (PDF). 23 Ekim 1960 Genel Nüfus Sayımı. DİE. 15 Ağustos 2019 tarihinde kaynağından (PDF) arşivlendi. Erişim tarihi: 19 Şubat 2021.
- ^ "1965 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012.
- ^ "1970 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012.
- ^ "1975 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012.
- ^ "1980 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012.
- ^ "1985 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012.
- ^ "1990 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012.
- ^ "2000 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012.
- ^ "2007 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012.
- ^ "2008 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012.
- ^ "2009 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012.
- ^ "2010 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012.
- ^ "2011 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012.
- ^ "2012 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 20 Şubat 2013 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 8 Mart 2013.
- ^ "2013 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 15 Şubat 2014 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 15 Şubat 2014.
- ^ "2014 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 10 Şubat 2015 tarihinde kaynağından (html) arşivlendi. Erişim tarihi: 10 Şubat 2015.
- ^ a b c d e f
- "Merkezi Dağıtım Sistemi" (html) (Doğrudan bir kaynak olmayıp ilgili veriye ulaşmak için sorgulama yapılmalıdır). Türkiye İstatistik Kurumu. Erişim tarihi: 13 Nisan 2016.
- "Araç Nüfusu - Kastamonu". nufusu.com. Erişim tarihi: 5 Şubat 2021. Arşivlenmesi gereken bağlantıya sahip kaynak şablonu içeren maddeler (link)
- "Kastamonu Araç Nüfusu". nufusune.com. Arşivlenmesi gereken bağlantıya sahip kaynak şablonu içeren maddeler (link)
Dış bağlantılar
- Araç Kaymakamlığı11 Ağustos 2015 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
- Araç Belediyesi24 Haziran 2020 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.