Mieczysław Smorawiński
![]() | |||
Data i miejsce urodzenia | 25 grudnia 1893 | ||
---|---|---|---|
Data i miejsce śmierci | |||
Przebieg służby | |||
Lata służby | 1914–1940 | ||
Siły zbrojne |
| ||
Formacja |
| ||
Stanowiska | dowódca 8 Pułku Piechoty Legionów, 9 Pułku Piechoty Legionów, 4 Pułku Piechoty Legionów, IV Brygady Piechoty Legionów, 2 Dywizji Piechoty Legionów, 6 Dywizji Piechoty, Okręgu Korpusu nr II | ||
Główne wojny i bitwy | wojna polsko-ukraińska, | ||
Odznaczenia | |||
![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() | |||
|
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/0c/Katyn_Massacre_-_Mass_Graves.jpg/240px-Katyn_Massacre_-_Mass_Graves.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/af/Bundesarchiv_Bild_183-J15385%2C_Katyn%2C_%C3%96ffnung_der_Massengr%C3%A4ber%2C_Gr%C3%A4ber_polnischer_Generale.jpg/240px-Bundesarchiv_Bild_183-J15385%2C_Katyn%2C_%C3%96ffnung_der_Massengr%C3%A4ber%2C_Gr%C3%A4ber_polnischer_Generale.jpg)
Mieczysław Makary Smorawiński (ur. 25 grudnia 1893 w Kaliszu, zm. prawdop. 9 kwietnia 1940 w Katyniu) – generał brygady Wojska Polskiego, ofiara zbrodni katyńskiej.
Życiorys
Był drugim dzieckiem pochodzącego z miejscowości Pyzdry Jana Smorawińskiego i Marianny z Zagrodzkich, miał siedmioro rodzeństwa, w styczniu 1894 został ochrzczony w kościele św. Mikołaja Biskupa w Kaliszu, następnie zamieszkiwał wraz z rodziną w pobliskim Turku[1]. Ukończył szkołę powszechną i polską Szkołę Handlową w Kaliszu. W 1911 za działalność niepodległościową w „Zarzewiu” został skazany na 6 miesięcy więzienia i zesłany do Jekaterynosławia. Następnie udał się do Lwowa, gdzie w 1912 złożył egzamin maturalny i podjął studia na wydziale chemii technicznej Szkoły Politechnicznej we Lwowie, które przerwał wybuch I wojny światowej. W czasie studiów we Lwowie należał od lutego 1912 do sierpnia 1914 do Drużyn Strzeleckich, w których odbył przeszkolenie wojskowe, a w 1914 ukończył kurs oficerski.
W chwili wybuchu I wojny światowej udał się do Krakowa, gdzie 16 sierpnia 1914 wstąpił do Legionów Polskich, do II Brygady Legionów 2 pułku piechoty, gdzie pełnił kolejno stanowiska dowódcy plutonu, kompanii i batalionu. Od 30 września 1914, gdy wraz z brygadą udał się na Węgry, był na froncie. Na froncie w ramach II Brygady Legionów walczył do 30 grudnia 1916. Po kryzysie przysięgowym pozostał w 2 pułku piechoty Polskiego Korpusu Posiłkowego do 30 stycznia 1918, po czym od 16 lutego do 30 października 1918 służył w Polskiej Sile Zbrojnej.
Od 1 listopada 1918 wstąpił do Wojska Polskiego. Został dowódcą II batalionu 8 pułku piechoty Legionów. Dowodził tym pododdziałem do dnia 13 lipca 1919; od 17 lutego do 5 maja 1919 pełnił obowiązki dowódcy 8 pułku piechoty Legionów i dowodził nim w walkach pod Lwowem w składzie brygady płk. Kulińskiego, następnie na froncie polsko-ukraińskim, Litwie i Białorusi.
W lipcu i sierpniu 1919 organizował i dowodził 9 pułkiem piechoty Legionów, a po jego zorganizowaniu powrócił do 8 pułku piechoty Legionów, którym dowodził do października 1919.
Od 10 listopada 1919 do 4 sierpnia 1920 był dowódcą 4 pułku piechoty Legionów, a następnie dowódcą IV Brygady Piechoty Legionów (4 sierpnia 1920–1 września 1921), która walczyła w rejonie Warszawy i Hrubieszowa (w tym czasie odniósł rany w walkach nad Huczwą i pod Zamościem). Ostatecznie walki brygada zakończyła w rejonie Lidy. Łącznie od I wojny światowej do 1921 był pięciokrotnie ranny (czwarte rany odniósł w bitwie pod Rawą Ruską 7 stycznia 1919)[2].
Po zakończeniu wojny polsko-bolszewickiej 2 września 1921 został dowódcą piechoty dywizyjnej 2 Dywizji Piechoty Legionów. Obowiązki na tym stanowisku pełnił do 20 marca 1927. Od 8 września do 22 grudnia 1922 ukończył kurs dowódców pułków piechoty i piechoty dywizyjnej w Rembertowie. W czasie przewrotu majowego (1926) opowiedział się po stronie Józefa Piłsudskiego i 13 maja 1926 wyruszył z Kielc, gdzie stacjonowała 2 Dywizja Piechoty Legionów, do Warszawy na czele oddziału wydzielonego z dywizji aby wesprzeć oddziały wierne Piłsudskiemu.
Następnie 19 marca 1927 został mianowany dowódcą 6 Dywizji Piechoty w Krakowie, stanowisko objął 21 marca i zajmował je do października 1932.
1 stycznia 1928 prezydent RP Ignacy Mościcki awansował go na generała brygady ze starszeństwem z dniem 1 stycznia 1928 i 9 lokatą w korpusie generałów[3]. Był wówczas najmłodszym generałem w Wojsku Polskim.
Akta osobowe przechowywane w Centralnym Archiwum Wojskowym zawierają opinię zwierzchników służbowych o Mieczysławie Smorawińskim:
Charakter nieskazitelny. Wymagający od innych, surowy dla siebie, a jednak wyrozumiały i sprawiedliwy. Przy bardzo dużej ambicji pracy – skromny i umie ukryć własne zasługi[4].
Od października 1932 do października 1934 był zastępcą dowódcy Okręgu Korpusu nr III w Grodnie, a od października 1934 do września 1939 dowódcą Okręgu Korpusu Nr II w Lublinie. W przeddzień wybuchu wojny organizował 39 Rezerwową Dywizję Piechoty i bazy zaopatrzeniowe dla 3 Dywizji Piechoty Legionów.
W chwili wybuchu II wojny światowej, będąc dowódcą Okręgu Korpusu Nr II w Lublinie, organizował mobilizację oddziałów oraz bazy zaopatrzenia dla walczących oddziałów. Do 14 września 1939 przebywał w Lublinie, a następnie udał się zgodnie z rozkazem Kwatermistrza Wojska Polskiego początkowo do Kowla, a potem do Włodzimierza Wołyńskiego.
17 września 1939, po agresji ZSRR na Polskę zakazał podległym mu oddziałom otwarcia ognia do nacierających oddziałów Armii Czerwonej, a także podjął decyzję o demobilizacji szeregowych i podoficerów zgrupowania we Włodzimierzu Wołyńskim, a pozostałym doradzał przebijanie się do Rumunii i na Węgry (we wrześniu 1939 jego adiutantem był por. Stanisław Kretkowski[5][a]). Po dotarciu Armii Czerwonej do Włodzimierza Wołyńskiego rozpoczął z nią pertraktacje, a 20 września 1939 zgodnie z porozumieniem miał udać się z podległymi oddziałami w kierunku Bugu, lecz po wyruszeniu kolumna została zatrzymana, a następnie ogłoszono, że od tego momentu są jeńcami wojennymi. Gen. Smorawiński przebywał w kilku obozach jenieckich, ostatecznie pod koniec 1939 umieszczony w obozie w Kozielsku.
Z kilku ocalonych dzienników jeńców Kozielska jednoznacznie wynika, że generałowie Mieczysław Smorawiński, Bronisław Bohaterewicz i Henryk Minkiewicz oraz ok. 120 oficerów wyższych, w tym także Adam Solski, zostali wywiezieni z obozu 7 kwietnia 1940[6]. Istnieje prawdopodobieństwo, iż jego egzekucja mogła nastąpić 9 kwietnia tego roku, jako że generał znajdował się na jednej liście wywózkowej wraz z Adamem Solskim, który prowadził pamiętnik z ostatnim wpisem tego dnia, relacjonującym przewiezienie do lasu i rewizję[7]. W 1943 jego ciało zostało zidentyfikowane w toku ekshumacji prowadzonych przez Niemców (przy zwłokach zostały odnalezione dokumenty potwierdzające adres jego zamieszkania w Lublinie, książeczka oszczędnościowa PKO, legitymacja osobowa, legitymacja Krzyża Srebrnego Orderu Virtuti Militari nr 2948 z 1 maja 1933, papierośnica, złoty pierścionek, dwa medaliki)[8][9]. Na terenach polskich, okupowanych od 1939 przez Niemców, wydanie czasopisma „Goniec Krakowski” z 16 kwietnia 1943, oraz „Ilustrowany Kurier Polski” nr.16 z 18 kwietnia 1943 poinformowało wówczas o ekshumacji ciał polskich żołnierzy w Katyniu i zidentyfikowaniu m.in. zwłok gen. Smorawińskiego[10]. Mieczysław Smorawiński był jednym z dwóch zidentyfikowanych generałów (obok gen. Bronisława Bohaterewicza). Obaj generałowie zostali wówczas ponownie pochowani w osobnych trumnach w dołach wraz z podkomendnymi[11] na terenie obecnego Polskiego Cmentarza Wojennego w Katyniu. W 1995 ekipa archeologów pod przewodnictwem prof. Mariana Głoska podczas badań odnalazła trumny ze zwłokami generałów B. Bohatyrewicza i M. Smorawińskiego, po czym w październiku tego roku w Katyniu odbył się ich uroczysty pogrzeb[12].
Był żonaty z Heleną z Danielewiczów, którą poznał w 1916 u rodziny w Charsznicy podczas rekonwalescencji po odniesionych ranach i poślubił 6 października 1920 w kościele parafialnym w Turku[13][14]. Miał córkę Marię i syna Jerzego[15]. Zamieszkiwał w Pałacu Lubomirskich w Lublinie pod adresem Plac Litewski 3, siedzibie dowództwa Okręgu Korpusu Nr II[16].
Żona generała, Helena (1893-1981) została pochowana na Cmentarzu Rakowickim w Krakowie[17]. Syn generała, Jerzy (1924-1991) spoczął na Cmentarzu Salwatorskim w Krakowie[18] natomiast córka generała, Maria, po mężu Chmielnikowska- (1922-1982) spoczęła na Cmentarzu Komunalnym w Sopocie[19].
Upamiętnienie
Tablice upamiętniające generała Mieczysława Smorawińskiego umieszczono: w 1985 w kościele Matki Bożej Zwycięskiej w Lublinie[20][21], kilka lat później w kościele Najświętszej Maryi Panny z Lourdes w Krakowie[22], w 1991 w Krakowie na budynku w którym stacjonował sztab 6 Dywizji Piechoty przy placu Marii Magdaleny[23]. Tablica pamiątkowa znajduje się również w Kościele Garnizonowym w Kaliszu (dawny kościół kolegium jezuickiego fundacji prymasa Stanisława Karnkowskiego) przy ulicy Kolegialnej.
Postanowieniem nr 112-48-07 prezydenta RP Lecha Kaczyńskiego z 5 października 2007 został awansowany pośmiertnie do stopnia generała dywizji[24]. Awans został ogłoszony 9 listopada 2007 w Warszawie, w trakcie uroczystości „Katyń Pamiętamy – Uczcijmy Pamięć Bohaterów”.
Osobny artykuł: Awanse generalskie oficerów II Rzeczypospolitej Polskiej z 2007.
9 kwietnia 2010 Technikum nr 2 w Kaliszu w Zespole Szkół Ekonomicznych nadano patronat gen. Mieczysława Smorawińskiego oraz na skwerze Inwalidów Wojennych odsłonięto kamień pamiątkowy i posadzono Dąb Pamięci (w uroczystościach uczestniczyły m.in. siostrzenica generała Anna Szyper oraz wnuczka Ewa Bąkowska, która dzień później zginęła w katastrofie polskiego samolotu Tu-154M w Smoleńsku[25][26][27][28]). Ponadto Dąb Pamięci generała został posadzony w Gnieźnie[29].
W Lublinie ustanowiono Aleję gen. M. Smorawińskiego (przez przemianowanie części Alei Lenina, druga część otrzymała imię Władysława Andersa), ponadto jego patronat nadano ulicom w Ciechanowie, Świdniku i rodzinnym Turku.
Rada Miasta Krakowa uchwałą z dnia 26 lutego 2020 roku nadała imię generała Mieczysława Smorawińskiego ulicy położonej w Dzielnicy XVII Wzgórza Krzesławickie[30].
15 sierpnia 2014, w 94. rocznicę bitwy warszawskiej, na Cmentarzu Poległych w Bitwie Warszawskiej w Ossowie została odsłonięta w Ossowie tablica upamiętniająca ośmiu dowódców polskich oddziałów uczestniczących w walkach, którzy w 1940 zostali ofiarami zbrodni katyńskiej; upamiętnieni zostali gen. dyw. Stanisław Haller, gen. dyw. Henryk Minkiewicz, gen. dyw. Leonard Skierski, gen. bryg. Bronisław Bohaterewicz, gen. bryg. Kazimierz Orlik-Łukoski, gen. bryg. Mieczysław Smorawiński, płk dypl. Stefan Kossecki, ppłk. Wilhelm Kasprzykiewicz[31][32].
W filmie fabularnym Katyń (2007) w reżyserii Andrzeja Wajdy w domniemaną postać gen. M. Smorawińskiego (jego nazwisko nie pada) wcielił się Jan Englert.
W roku 2021 TVP Historia wyprodukowała biograficzny film dokumentalny pt. Smorawiński w reż. Magdaleny i Rafała Kołodziejczyków.
24 lutego 2023 roku w Muzeum Narodowym w Lublinie otwarto wystawę poświęconą pamięci generała pt. Ostatni lokator pałacu Lubomirskich. Generał Mieczysław Smorawiński[33], na której zaprezentowano zbiory z największej w Polsce kolekcji związanej z osobą generała Smorawińskiego, która znajduje się w Muzeum Martyrologii „Pod Zegarem”.
12 kwietnia 2024 roku w Muzeum Katyńskim otwarto wystawę Ostatni lokator pałacu Lubomirskich. Generał Mieczysław Smorawiński w nowej aranżacji. Ekspozycja będzie dostępna do 28 lipca 2024 roku.
Awanse
- chorąży – 1914
- podporucznik – 1915
- porucznik – 1915
- kapitan – 1916
- major – 1918
- podpułkownik – 1920
- pułkownik – 1922
- generał brygady – 1 stycznia 1928[34]
- generał dywizji – 5 października 2007 (pośmiertnie)
Ordery i odznaczenia
- Krzyż Srebrny Orderu Wojennego Virtuti Militari nr 2948[9][35][14]
- Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski (10 listopada 1928)[36][37][14]
- Krzyż Niepodległości (12 maja 1931)[38][39]
- Krzyż Walecznych (czterokrotnie, po raz 2, 3 i 4 w 1921)[40][14]
- Złoty Krzyż Zasługi (19 marca 1931)[41][42]
- Złota Odznaka Honorowa Ligi Obrony Powietrznej i Przeciwgazowej I stopnia[43]
- Państwowa Odznaka Sportowa[44]
- Medal Zasługi Wojskowej Signum Laudis (Austro-Węgry)
- Kawaler Orderu Legii Honorowej (Francja)[37]
- Medal Zwycięstwa („Médaille Interalliée”)[37]
Uwagi
- ↑ Stanisław Kretkowski także był ofiarą zbrodni katyńskiej w 1940.
Przypisy
- ↑ Stanisławczyk. Ostatni krzyk 2011 ↓, s. 311-313.
- ↑ Stanisławczyk. Ostatni krzyk 2011 ↓, s. 309, 384.
- ↑ Zarządzenie Prezydenta RP z 01.01.1928 w: Dziennik Personalny MSWojsk. Nr 1 z 02.01.1928, s. 1
- ↑ Stanisławczyk. Ostatni krzyk 2011 ↓, s. 317.
- ↑ Księga Cmentarna Polskiego Cmentarza Wojennego: Katyń. Rada Ochrony Pamięci Walk i Męczeństwa, 2000. s. 309. [dostęp 2014-04-10].
- ↑ Janusz Zawodny: Pamiętniki znalezione w Katyniu. Paryż: Editions Spotkania, 1989, s. 83, 104–106, 125, 136, 186. ISBN 2-86914-044-4.
- ↑ Stanisławczyk. Ostatni krzyk 2011 ↓, s. 329.
- ↑ Katyń według źródeł niemieckich – 1943 r.. stankiewicze.com. [dostęp 2014-03-06].
- ↑ a b Andrzej Leszek Szcześniak: Katyń. Lista ofiar i zaginionych jeńców obozów Kozielsk, Ostaszków, Starobielsk. Warszawa: Alfa, 1989, s. 151. ISBN 83-7001-294-9.
- ↑ Zbrodnia Katyńska. Ekshumacja grobów w Katyniu, 1943. „Teka edukacyjna IPN”, s. 24. Instytut Pamięci Narodowej.
- ↑ Stanisławczyk. Ostatni krzyk 2011 ↓, s. 324.
- ↑ Stanisławczyk. Ostatni krzyk 2011 ↓, s. 336.
- ↑ Stanisławczyk. Ostatni krzyk 2011 ↓, s. 313, 315.
- ↑ a b c d Polak (red.) 1991 ↓, s. 138.
- ↑ Stanisławczyk. Ostatni krzyk 2011 ↓, s. 305, 307.
- ↑ Pałac Lubomirskich. lublin.eu. [dostęp 2014-03-06]. [zarchiwizowane z tego adresu (6 marca 2014)].
- ↑ Lokalizator Grobów - Zarząd Cmentarzy Komunalnych [online], www.zck-krakow.pl [dostęp 2022-10-31] .
- ↑ GROBONET - wyszukiwarka osób pochowanych - Cmentarz parafialny Kraków Salwator [online], krakowsalwator.artlookgallery.com [dostęp 2022-10-31] .
- ↑ GROBONET - wyszukiwarka osób pochowanych - Cmentarz komunalny w Sopocie [online], sopot.grobonet.com [dostęp 2022-10-31] .
- ↑ Lublin – tablica upamiętniająca generała Mieczysława Smorawińskiego [online], miejscapamiecinarodowej.pl [dostęp 2013-12-25] .
- ↑ Stanisławczyk. Ostatni krzyk 2011 ↓, s. 331.
- ↑ Stanisławczyk. Ostatni krzyk 2011 ↓, s. 332.
- ↑ Kraków – tablica upamiętniająca siedzibę Sztabu 6 Dywizji Piechoty, gen. gen. Monda i Smorawińskiego [online], miejscapamiecinarodowej.pl [dostęp 2013-12-25] .
- ↑ Monitor Polski Nr 85 z 16 listopada 2007, poz. 885
- ↑ Generał Smorawiński patronem [online], um.kalisz.pl [dostęp 2013-12-25] [zarchiwizowane z adresu 2013-12-26] .
- ↑ PORTRETY OFIAR – Ewa Bąkowska – wnuczka bohaterskiego dziadka [online], /jarocin.naszemiasto.pl, 12 kwietnia 2010 [dostęp 2013-12-25] .
- ↑ Technikum nr 2 otrzymało imię gen. Smorawińskiego [online], zyciekalisza.pl [dostęp 2013-12-25] .
- ↑ Stanisławczyk. Ostatni krzyk 2011 ↓, s. 37.
- ↑ Katyń – strona główna [online], www.katyn-pamietam.pl [dostęp 2017-11-25] [zarchiwizowane z adresu 2014-04-10] (ang.).
- ↑ Uchwala Nr XXXVI/935/20 z dnia 26 lutego 2020 r [online], malopolska.uw.gov.pl [dostęp 2024-04-24] .
- ↑ Odsłonięcie w Ossowie popiersi gen. Andrzeja Błasika i abp. Mirona Chodakowskiego [online], blogpress.pl, 18 sierpnia 2015 [dostęp 2015-03-04] .
- ↑ Piotr Czartoryski-Sziler [online], naszdziennik.pl/, 16 sierpnia 2015 [dostęp 2015-03-04] .
- ↑ Ostatni lokator pałacu Lubomirskich. Generał Mieczysław Smorawiński [online], zamek-lublin.pl, 24 lutego 2023 [dostęp 2023-03-21] .
- ↑ Dziennik Personalny Ministra Spraw Wojskowych nr 1 z 02.01.1928
- ↑ Stanisław Swianiewicz: Ksiądz Ziółkowski. W: Zbrodnia katyńska w świetle dokumentów. Londyn: Gryf, 1982, s. Fotografia pomiędzy stronami 232-233.
- ↑ M.P. z 1928 r. nr 260, poz. 630 „za zasługi na polu organizacji, administracji i wyszkolenia wojska”.
- ↑ a b c Rocznik oficerski 1928. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1928, s. 14. [dostęp 2015-02-24].
- ↑ Zarządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej. Nadanie Krzyża i Medalu Niepodległości. „Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych”, s. 360, Nr 8 z 11 listopada 1931. Ministerstwo Spraw Wojskowych.
- ↑ M.P. z 1931 r. nr 111, poz. 163 „za pracę w dziele odzyskania Niepodległości”.
- ↑ Rozkaz Ministra Spraw Wojskowych L. 2142 z 1921 r. (Dziennik Personalny z 1922 r. Nr 1, s. 76)
- ↑ M.P. z 1931 r. nr 64, poz. 101 „za zasługi na polu organizacji i wyszkolenia wojska”.
- ↑ Rocznik oficerski 1932. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1932, s. 13, 485. [dostęp 2015-02-24].
- ↑ Piętnastolecie L. O. P. P.. Warszawa: Wydawnictwo Zarządu Głównego Ligi Obrony Powietrznej i Przeciwgazowej, 1938, s. 288.
- ↑ Na podstawie fotografii z infoboxa
Bibliografia
- Bogusław Polak (red.): Kawalerowie Virtuti Militari 1792–1945. T. 2/1. Koszalin: Wydawnictwo Uczelniane Wyższej Szkoły Inżynierskiej w Koszalinie, 1991. ISBN 83-900510-0-1.
- Tadeusz Kryska-Karski i Stanisław Żurakowski, Generałowie Polski Niepodległej, Editions Spotkania, Warszawa 1991, wyd. II uzup. i poprawione.
- PiotrP. Stawecki PiotrP., Słownik biograficzny generałów Wojska Polskiego 1918–1939, Warszawa: Bellona, 1994, ISBN 83-11-08262-6, OCLC 830050159 .
- Księga Cmentarna Polskiego Cmentarza Wojennego: Katyń. Rada Ochrony Pamięci Walk i Męczeństwa, 2000. s. 44. [dostęp 2014-04-10].
- Barbara Stanisławczyk: Ostatni krzyk. Od Katynia do Smoleńska historie dramatów i miłości. Poznań: Dom Wydawniczy „Rebis”, 2011. ISBN 978-83-7510-814-9.
- Narodowe Archiwum Cyfrowe – Zdjęcia generała.
- PWN: 3976843