Modraszek Jelskiego
Iridosornis jelskii[1] | |||
Cabanis, 1873 | |||
![]() | |||
Systematyka | |||
Domena | eukarionty | ||
---|---|---|---|
Królestwo | zwierzęta | ||
Typ | strunowce | ||
Podtyp | kręgowce | ||
Gromada | ptaki | ||
Podgromada | Neornithes | ||
Infragromada | ptaki neognatyczne | ||
Rząd | |||
Podrząd | |||
Rodzina | tanagrowate | ||
Podrodzina | tanagry | ||
Rodzaj | Iridosornis | ||
Gatunek | modraszek Jelskiego | ||
Synonimy | |||
| |||
Podgatunki | |||
| |||
Kategoria zagrożenia (CKGZ)[3] | |||
![]() najmniejszej troski | |||
Zasięg występowania | |||
![]() | |||
| |||
|
Modraszek Jelskiego[4][5] (Iridosornis jelskii) – gatunek małego ptaka z rodziny tanagrowatych (Thraupidae). Występuje w zachodniej Ameryce Południowej. W Czerwonej księdze gatunków zagrożonych IUCN klasyfikowany jest jako gatunek najmniejszej troski (LC, Least Concern)[3].
Systematyka
Pierwszego naukowego opisu gatunku dokonał niemiecki przyrodnik Jean Cabanis w 1873 roku, nadając mu nazwę Iridornis Jelskii. Opis ukazał się na łamach czasopisma „Journal für Ornithologie”. Jako miejsce typowe autor wskazał Maraynioc w regionie Junin w Peru[2][6]. Wyróżnia się dwa podgatunki[7][8][9]:
- I. j. jelskii Cabanis, 1873
- I. j. bolivianus Berlepsch, 1912.
Etymologia
- Iridosornis: greckie ιρις iris, ιριδος iridos – tęcza; ορνις ornis, ορνιθος ornithos – ptak[10].
- jelskii: od nazwiska polskiego zoologa, podróżnika i kolekcjonera Konstantego Jelskiego (1837–1896)[11], który dostarczył okazy tego i innych peruwiańskich gatunków ptaków do muzeum w Berlinie[6].
Morfologia
Niewielki ptak o krótkim, grubym i lekko zaokrąglonym dziobie – górna szczęka czarniawa, nieco dłuższa, żuchwa niebieskoszara. Nogi ciemnoszare, tęczówki czerwonawo-brązowe. Podgatunek nominatywny ma czarną maskę na twarzy rozciągającą się na gardło i dół szyi. Na górze półkoliście otacza oko. Kontrastuje z szeroką żółtą opaską (kołnierzem) rozciągającą się od nasady dzioba poprzez wierzch i tył głowy oraz boki szyi. Łączy się ona z wąskim czarnym elementem maski dochodzącym do piersi. Na karku czarniawy wąski pasek rozciągający się w dół do nasady skrzydeł. Grzbiet, plecy i kuper ciemnoniebieskie, stopniowo jaśniejące i matowiejące od karku do zadu. Pokrywy skrzydeł ciemnoniebieskie z turkusowymi końcówkami. Lotki czarniawe z wąskimi niebieskawymi krawędziami. Ogon czarniawy i ciemnoniebieski z krawędziami sterówek z jasnoniebieskim odcieniem. Dolne części ciała kasztanowe z niewielkimi przebarwieniami, matowozielonkawymi na piersi, niebieskawymi na bokach. Nie występuje dymorfizm płciowy. Młode osobniki są podobne do dorosłych z bardziej matowym ubarwieniem. Długość ciała 14 cm, masa ciała 16–26 g[12]. Podgatunek I. j. bolivianus jest nieco mniejszy z niewielkimi czarnymi przebarwieniami na czole[12].
Zasięg występowania
Modraszek Jelskiego występuje na terenach położonych na wysokości 2000–3700 m n.p.m., ale zwykle powyżej 2900 m n.p.m.[12] Jego zasięg występowania, według szacunków organizacji BirdLife International, obejmuje około 324 tys. km²[13]. Poszczególne podgatunki zamieszkują:
- I. j. jelskii – wschodnie stoki peruwiańskich Andów od regionów La Libertad i San Martín na południe do Junín,
- I. j. bolivianus – wschodnie stoki Andów od południowego Peru (region Cuzco) na południe do Boliwii (departament La Paz)[12].
Ekologia
Jego głównym habitatem są obrzeża wilgotnych lasów górskich. Występuje także w lasach karłowatych, na suchych obszarach zajmowanych przez karłowatą roślinność na zboczach gór aż do linii drzew oraz w gęstych zaroślach formacji paramo. Czasami spotykany jest także w rejonach występowania bambusów. Jest gatunkiem osiadłym, prawdopodobnie z niewielkimi migracjami pionowymi[12]. Jest wszystkożerny, do jego diety należą owoce, owady i nasiona. Żeruje od poziomu ziemi do wierzchołków małych lub średniej wielkości drzew. Zazwyczaj żeruje pojedynczo lub w parach, rzadziej w małych grupach oraz w stadach mieszanych[12]. Długość pokolenia jest określana na 3,7 roku[13].
Rozmnażanie
Prawie brak jest informacji o rozrodzie tego gatunku. Osobniki młodociane, którym towarzyszył osobnik dorosły, obserwowano w czerwcu i lipcu, a ptaki w stanie lęgowym w listopadzie[12][9].
Status
W Czerwonej księdze gatunków zagrożonych IUCN modraszek Jelskiego jest klasyfikowany jako gatunek najmniejszej troski (LC, Least Concern). Liczebność populacji nie została oszacowana, ale ptak ten opisywany jest jako niepospolity i rozmieszczony punktowo. Ze względu na brak zauważalnych zagrożeń BirdLife International uznaje trend liczebności populacji za stabilny[3][12][13]. Organizacja ta wymienia 16 ostoi ptaków IBA, w których ten gatunek występuje: 7 w Peru i 9 w Boliwii. Są to m.in. Santuario Histórico Machu Picchu, Cordillera Vilcabamba, Yungas Superiores de Madidi, Bosque de Polylepis de Taquesi[13].
Przypisy
- ↑ Iridosornis jelskii, [w:] Integrated Taxonomic Information System (ang.).
- ↑ a b Denis Lepage: Golden-collared Tanager Iridosornis jelskii (Cabanis, JL 1873) – synonyms. Avibase. [dostęp 2022-12-28]. (ang.).
- ↑ a b c Iridosornis jelskii, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species (ang.).
- ↑ P. Mielczarek & W. Cichocki. Polskie nazewnictwo ptaków świata. „Notatki Ornitologiczne”. Tom 40. Zeszyt specjalny, s. 387, 1999.
- ↑ Systematyka i nazwy polskie za: P. Mielczarek & M. Kuziemko: Rodzina: THRAUPIDAE Cabanis, 1847 - TANAGROWATE - TANAGERS (wersja: 2022-08-11). [w:] Kompletna lista ptaków świata [on-line]. Instytut Nauk o Środowisku Uniwersytetu Jagiellońskiego. [dostęp 2022-12-27].
- ↑ a b J.L. Cabanis. [Über eine grössere Zahl peruanischer Vögel, welche von Herrn Jelski gesammelt wurden]. „Journal für Ornithologie”. 21 (123), s. 316, 1873. Lipsk. (niem.).
- ↑ F. Gill, D. Donsker & P. Rasmussen (red.): Tanagers and allies. IOC World Bird List (v12.2). [dostęp 2022-12-28]. (ang.).
- ↑ Alan P.A.P. Peterson Alan P.A.P., PASSERIFORMES (Wersja: 2021-12-25) [online], Zoonomen Nomenclatural data, 2022 [dostęp 2022-12-27] (ang.).
- ↑ a b Josep del Hoyo, Andrew Elliott, David Christie (red.): Handbook of the Birds of the World. T. 16: Tanagers to New World Blackbirds. Barcelona: Lynx Edicions, 2011, s. 209. ISBN 978-84-96553-78-1. (ang.).
- ↑ Iridosornis, [w:] The Key to Scientific Names, J.A.J.A. Jobling (red.), [w:] Birds of the World, S.M. Billerman et al. (red.), Cornell Lab of Ornithology, Ithaca [dostęp 2022-12-29] (ang.).
- ↑ jelskii, [w:] The Key to Scientific Names, J.A.J.A. Jobling (red.), [w:] Birds of the World, S.M. Billerman et al. (red.), Cornell Lab of Ornithology, Ithaca [dostęp 2022-12-29] (ang.).
- ↑ a b c d e f g h Steven Hilty: Golden-collared Tanager Iridosornis jelskii, version 1.0. [w:] Birds of the World (red. J. del Hoyo, A. Elliott, J. Sargatal, D.A. Christie & E. de Juana) [on-line]. Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA, 2020. [dostęp 2022-12-28]. (ang.).
- ↑ a b c d Golden-collared Tanager Iridosornis jelskii. BirdLife International, 2022. [dostęp 2022-12-28]. (ang.).
Linki zewnętrzne
- Zdjęcia i nagrania audiowizualne. [w:] eBird [on-line]. Cornell Lab of Ornithology. (ang.).
- Nagrania głosów. [w:] xeno-canto [on-line].