Viktor Orbán
![]() Viktor Orbán (2018) | |||
Pełne imię i nazwisko | Viktor Mihály Orbán | ||
---|---|---|---|
Data i miejsce urodzenia | 31 maja 1963 | ||
Premier Węgier | |||
Okres | od 29 maja 2010 | ||
Przynależność polityczna | Fidesz | ||
Poprzednik | Gordon Bajnai | ||
Premier Węgier | |||
Okres | od 6 lipca 1998 | ||
Przynależność polityczna | Fidesz | ||
Poprzednik | Gyula Horn | ||
Następca | |||
![]() | |||
Odznaczenia | |||
![]() ![]() ![]() ![]() | |||
| |||
| |||
|
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/6e/Secretary_Pompeo_Meets_With_Prime_Minister_Orban_-_47013210012.jpg/220px-Secretary_Pompeo_Meets_With_Prime_Minister_Orban_-_47013210012.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/0f/Vladimir_Putin_and_Viktor_Orb%C3%A1n_%282016-02-17%29_10.jpg/220px-Vladimir_Putin_and_Viktor_Orb%C3%A1n_%282016-02-17%29_10.jpg)
Viktor Mihály Orbán (wym. [ˈviktor ˈmiha:j ˈorba:n]; ur. 31 maja 1963 w Székesfehérvárze) – węgierski polityk i prawnik, od 1990 poseł do Zgromadzenia Narodowego (dziewięciu kolejnych kadencji), przewodniczący Fideszu (w latach 1993–2000 i od 2003), premier Węgier w latach 1998–2002 i od 2010.
Życiorys
Wykształcenie i początki działalności politycznej
Urodził się 31 maja 1963 w Székesfehérvárze, dzieciństwo spędził w miejscowościach Alcsútdoboz(inne języki) i Felcsút[1]. W 1977 wraz z rodziną przeprowadził się do Székesfehérváru[2]. W 1987 ukończył studia prawnicze na Uniwersytecie Loránda Eötvösa. Napisał pracę magisterską poświęconą ruchowi społecznemu wewnątrz systemu politycznego na przykładzie Polski[3][4]. W latach 1989–1990 studiował brytyjską filozofię polityczną w Pembroke College na Uniwersytecie Oksfordzkim jako stypendysta fundacji założonej przez George’a Sorosa[5]. W 1988 znalazł się wśród założycieli Związku Młodych Demokratów (Fidesz). Był uczestnikiem rozmów Trójkątnego Stołu.
16 czerwca 1989 w czasie pogrzebu liderów powstania węgierskiego z 1956 wygłosił przemówienie na placu Bohaterów w Budapeszcie, w którym oddal hołd przywódcom powstania, a także zażądał wycofania z Węgier żołnierzy Armii Radzieckiej i przeprowadzenia wolnych wyborów[6]. Wydarzenie to było transmitowane na żywo w telewizji, co przyczyniło się zyskania przez Viktora Orbána rozpoznawalności. Przemówienie spotkało się z mieszanymi reakcjami; wielu Węgrów i obserwatorów międzynarodowych uznało je za odważne i inspirujące, jednak niektórzy członkowie opozycji krytykowali polityka, zarzucając mu radykalizm i brak odpowiedzialności[7].
Działalność parlamentarna i partyjna
W pierwszych wolnych wyborach w 1990 po raz pierwszy uzyskał mandat posła do Zgromadzenia Narodowego. Z powodzeniem ubiegał się o reelekcję w kolejnych wyborach w 1994, 1998, 2002, 2006, 2010, 2014[8], 2018[9] i 2022[10].
W 1993 po raz pierwszy został przewodniczącym Fideszu (wcześniej partia posiadała kolegialne kierownictwo). Ugrupowaniem tym kierował do 2000. Ponownie stanął na jego czele w 2003[11]. Fidesz pod jego kierownictwem przeszedł ewolucję od ugrupowania liberalnego do partii konserwatywnej.
Premier (1998–2002)
W latach 1998–2002 sprawował funkcję premiera, stojąc na czele centroprawicowego rządu koalicyjnego. Za jego rządów Węgry przystąpiły do NATO, prowadzono również negocjacje nad członkostwem w Unii Europejskiej. Ożywieniu uległy stosunki w ramach Grupy Wyszehradzkiej, jednak na przełomie 2001 i 2002 zostały one praktycznie zamrożone ze względu na spór węgiersko-słowacki o prawa mniejszości węgierskiej oraz dekrety Edvarda Beneša[12]. Podczas rządów Viktora Orbána dokonano rekonstrukcji zniszczonego w czasie II wojny światowej mostu Marii Walerii łączącego Węgry ze Słowacją, a także budowy nowego gmachu Teatru Narodowego w Budapeszcie. W kwestiach gospodarczych był początkowo zwolennikiem liberalizmu. Sprawując funkcję premiera, doprowadził m.in. do zniesienia czesnego za studia wprowadzonego w pierwszej połowie lat 90. przez koalicję socjalliberalną i ponownie przywróconego przez rząd Ferenca Gyurcsánya w 2006. Był zwolennikiem wspierania przez państwo małych i średnich przedsiębiorstw. Za jego kadencji zmniejszyła się inflacja i bezrobocie oraz nastąpił wzrost płac, przy jednoczesnym pogłębieniu się deficytu budżetowego[13].
W 1999 jego ugrupowanie wystąpiło z Międzynarodówki Liberalnej i zgłosiło akces do centroprawicowej Europejskiej Partii Ludowej. Sam Viktor Orbán w 1992 został wybrany na wiceprzewodniczącego Międzynarodówki Liberalnej, następnie zasiadał w jej komitecie wykonawczym. W 2002 został wiceprzewodniczącym Europejskiej Partii Ludowej[14]. Opowiadał się za pogłębianiem integracji europejskiej, rozszerzeniem UE o państwa bałkańskie oraz budową UE na fundamencie wartości chrześcijańskich[15].
Działalność w opozycji (2002–2010)
W wyborach parlamentarnych w 2002 koalicja Fideszu i Węgierskiego Forum Demokratycznego zdobyła więcej głosów od Węgierskiej Partii Socjalistycznej, jednak rząd utworzyli socjaliści i liberałowie ze Związku Wolnych Demokratów. Po przegranych wyborach z 2002 i z 2006 Viktor Orbán pozostał liderem opozycji parlamentarnej. Stanął na czele ruchu obywatelskiego „Naprzód Węgry, Naprzód Węgrzy”[16].
Znajdujący się w opozycji Fidesz wygrywał w międzyczasie wybory do Parlamentu Europejskiego w 2004[17] i w 2009. Poparcie dla partii Viktora Orbána stopniowo rosło, do czego przyczynił się skandal wokół Ferenca Gyurcsánya i kryzys gospodarczy pod rządami lewicy[18].
Premier (od 2010)
W wyborach w 2010 został oficjalnym kandydatem koalicji Fideszu i Chrześcijańsko-Demokratycznej Partii Ludowej na urząd premiera. Koalicja ta zdecydowanie wygrała wybory, zdobywając ponad 2/3 mandatów w Zgromadzeniu Narodowym. 28 kwietnia 2010 prezydent László Sólyom powierzył Viktorowi Orbánowi misję sformowania nowego rządu[19]. 29 maja 2010 został zaprzysiężony na ten urząd, wcześniej poparło go 261 parlamentarzystów[20].
Pierwszą zagraniczną wizytę złożył w Warszawie[21]. W pierwszej połowie 2011 jego rząd koordynował węgierską prezydencję w Radzie Unii Europejskiej. W tym samym roku z inicjatywy rządzącej większości uchwalono nową konstytucję (Magyarország Alaptörvénye), zawierającą preambułę traktującą totalitarny okres okupacji nazistowskiej i władzy komunistycznej (tj. od 19 marca 1944 do 2 maja 1990) jako okres braku niepodległości Węgier[22]. Ponadto z inicjatywy jego rządu wprowadzono podatek liniowy PIT na poziomie 16%[23] oraz obniżono podatek CIT dla małych i średnich przedsiębiorców. Od 2011 na Węgrzech zaczął pogłębiać się kryzys gospodarczy, agencja ratingowa Standard & Poor’s obniżyła poziom wiarygodności ratingowej do tzw. poziomu śmieciowego[24], zaś początkowe negocjacje rządu Viktora Orbána z Międzynarodowym Funduszem Walutowym nie przyniosły sukcesów. Węgierski rząd przeforsował wówczas m.in. podwyższenie podstawowej stawki podatku VAT do 27% (najwyższej stawki w krajach Unii Europejskiej[25]). W 2016 rating Węgier został podwyższony przez Standard & Poor’s do poziomu BB+[26].
W styczniu 2012 partie opozycyjne zorganizowały antyrządową manifestację w Budapeszcie (jej liczebność zagraniczne media określiły na dziesiątki tysięcy uczestników[27][28], zaś według organizatorów miało rzekomo w niej wziąć udział 100 tysięcy osób[28]), protestując przeciwko wejściu w życie (od 1 stycznia 2012) nowej konstytucji, zarzucając ograniczanie demokracji[27]. Działania gabinetu Viktora Orbána stały się także przedmiotem krytyki ze strony międzynarodowej prasy (m.in. „Financial Times” i „La Stampa”)[29]. 21 stycznia 2012 w węgierskiej stolicy odbyła się prorządowa manifestacja, której liczebność oszacowano na ponad 100 tysięcy osób[30][31][32], zaś według organizatorów miało wziąć w niej udział około 250 tysięcy manifestantów[33].
W 2014 kierowana przez niego koalicja zwyciężyła w kolejnych wyborach parlamentarnych, uzyskując 2/3 mandatów w Zgromadzeniu Narodowym. 6 czerwca 2014 rozpoczął działalność trzeci rząd Viktora Orbána. Podobny wynik sojusz ten odnotował w następnych wyborach w 2018[9]. 18 maja 2018 zaprzysiężono czwarty gabinet kierowany przez lidera Fideszu[34].
W wyborach w 2022 blok Fidesz-KDNP odniósł kolejne zwycięstwo, utrzymując większość konstytucyjną w parlamencie[10]. 24 maja 2022 urzędowanie rozpoczął piąty gabinet Viktora Orbána[35].
Krytyka
Polityka prowadzona przez Viktora Orbána po powrocie w 2010 do władzy określana jest przez jego krytyków jako prowadząca do erozji demokracji na Węgrzech i zwracająca ten kraj w kierunku państwa autorytarnego[36][37][38][39][40]. Zdaniem krytyków rządy węgierskiego premiera doprowadziły do rozkładu demokratycznych struktur Węgier, w tym znaczącego ograniczenia niezależności i niezawisłości władzy sądowniczej[41]. Rząd oskarżany jest również o podejmowanie działań ograniczających wolność prasy, takich jak przejęcie kontroli nad mediami państwowymi i niemalże wszystkimi mediami prywatnymi (według badania z 2017 90% wszystkich węgierskich mediów kontrolowanych było wówczas przez rząd lub węgierskich właścicieli będących stronnikami Viktora Orbána)[42].
Życie prywatne
Żonaty z prawniczką Anikó Lévai[43]; ma pięcioro dzieci (cztery córki i syna). Jest wiernym Węgierskiego Kościoła Reformowanego[44]. Występował w klubie piłkarskim FC Felcsút. W 2007 był założycielem klubu piłkarskiego Puskás Akadémia FC (nazwanego na cześć Ferenca Puskása)[45].
Odznaczenia i wyróżnienia
- Ordery i odznaczenia
- Krzyż Wielki Orderu Narodowego Zasługi – Francja (2004)[1]
- Krzyż Wielki Orderu Świętego Grzegorza Wielkiego – Watykan (2004)[46][1]
- Order 8 Września – Macedonia (2013)[47]
- Order Republiki Serbii I klasy – Serbia (2022)[48]
- Nagrody i wyróżnienia
W 2001 otrzymał „Freedom Award” przyznaną przez American Enterprise Institute oraz Franz Josef Strauß-Preis od Fundacji Hannsa Seidela[1]. Tygodnik „Gazeta Polska” przyznał mu tytuł „Człowieka Roku 2013”[49]. Podczas XXVI edycji Forum Ekonomicznego w Krynicy-Zdroju w 2016 z rąk premier Beaty Szydło odebrał tytuł „Człowieka Roku” 2015[50][51]. W 2022 otrzymał złoty medal od redakcji azerskiego magazynu „My Azerbaijan”[52].
Publikacje książkowe
- 2003: A történelem főutcáján: Magyarország, 1998–2002.
- 2006: 20 év: beszédek, íràsok, interjúk 1986–2006.
- 2007: Egy az ország (wydanie w języku polskim pt. Ojczyzna jest jedna, 2009).
- 2010: Rengéshullámok: beszédek, írások, 2009–2010.
Zobacz też
- Pierwszy rząd Viktora Orbána
- Drugi rząd Viktora Orbána
- Trzeci rząd Viktora Orbána
- Czwarty rząd Viktora Orbána
- Piąty rząd Viktora Orbána
Przypisy
- ↑ a b c d Viktor Orbán [online], kas.de [dostęp 2022-03-12] (ang.).
- ↑ Orbán Viktor életrajza, orbanviktor.hu [zarchiwizowane 2013-07-29] (węg.).
- ↑ BogdanB. Góralczyk BogdanB., Węgierski pakiet, Warszawa: Familia, 2000, s. 217 .
- ↑ Orbán Viktor szakdolgozata, orbanviktor.hu [zarchiwizowane 2012-05-22] (węg.).
- ↑ Debreczeni 2015 ↓, s. 56.
- ↑ Debreczeni 2015 ↓, s. 50.
- ↑ Debreczeni 2015 ↓, s. 49–53.
- ↑ Orbán Viktor, parlament.hu [zarchiwizowane 2016-09-03] (węg.).
- ↑ a b ORSZÁGGYŰLÉSI KÉPVISELŐK VÁLASZTÁSA 2018. április. 8. Tájékoztató adatok a(z) FIDESZ-KDNP mandátumairól, valasztas.hu [zarchiwizowane 2018-04-28] (węg.).
- ↑ a b Választás 2022: Óriási Fidesz-győzelem született [online], novekedes.hu, 3 kwietnia 2022 [dostęp 2022-04-05] (węg.).
- ↑ Leaders of Hungary [online], zarate.eu [dostęp 2022-06-20] (ang.).
- ↑ PeterP. Morvay PeterP., Połączenie na Kartę – więcej praw dla diaspory węgierskiej, „Gazeta Wyborcza” (26), 31 stycznia 2002, s. 12 .
- ↑ JacekJ. Pawlicki JacekJ., Niezatapialny Victor Orbán [online], wyborcza.pl, 16 marca 2010 [dostęp 2020-11-19] .
- ↑ Presidency [online], epp.eu [dostęp 2020-11-19] (ang.).
- ↑ ViktorV. Orbán ViktorV., Jakiej Europy potrzebujemy?, „Rzeczpospolita”, 17 kwietnia 2007 .
- ↑ Rząd nie jest najważniejszy – twierdzi Viktor Orban [online], wyborcza.pl, 21 lipca 2002 [dostęp 2020-10-26] .
- ↑ EP Választás 2004 [online], index.hu [dostęp 2020-11-19] (węg.).
- ↑ CezaryC. Kowanda CezaryC., Węgrzy w kłopotach [online], polityka.pl, 21 marca 2009 [dostęp 2020-11-21] .
- ↑ Sólyom officially asks Orbán to form government, politics.hu, 29 kwietnia 2010 [zarchiwizowane 2014-04-19] (ang.).
- ↑ Konservativer Orban als Ministerpräsident vereidigt [online], welt.de, 29 maja 2010 [dostęp 2020-11-19] (niem.).
- ↑ Varsóba vezetett Orbán Viktor első hivatalos külföldi útja, fidesz.hu, 1 czerwca 2010 [zarchiwizowane 2013-07-29] (węg.).
- ↑ Fundamental Law of Hungary [online], tasz.hu [dostęp 2012-01-04] (ang.).
- ↑ Węgry tną wydatki i wprowadzają podatek liniowy [online], wp.pl, 31 października 2010 [dostęp 2012-01-22] .
- ↑ Standard&Poor’s tnie rating Węgier do poziomu „śmieciowego” [online], bankier.pl, 22 grudnia 2011 [dostęp 2012-01-04] .
- ↑ Węgrzy wprowadzili 27 proc. VAT – najwyższy w UE [online], forbes.pl, 1 stycznia 2012 [dostęp 2012-01-22] .
- ↑ S&P podwyższyła rating Węgier [online], tvn24bis.pl, 17 września 2016 [dostęp 2020-11-19] .
- ↑ a b Hungarians protest against new Fidesz constitution [online], bbc.co.uk, 3 stycznia 2012 [dostęp 2012-01-04] (ang.).
- ↑ a b AmandaA. Morrow AmandaA., Hungary stages mass protest against new constitution [online], globalpost.com, 3 stycznia 2012 [dostęp 2012-01-22] (ang.).
- ↑ Włoska prasa: faszystowskie pomruki na Węgrzech, gazeta.pl, 4 stycznia 2012 [zarchiwizowane 2014-01-02] .
- ↑ Over 100,000 rally in Hungary to back government in EU row [online], reuters.com, 21 stycznia 2012 [dostęp 2012-01-22] (ang.).
- ↑ GezaG. Molnar GezaG., Pro-Hungarian PM march draws 100,000 in Budapest: organisers [online], yahoo.com, 21 stycznia 2012 [dostęp 2012-01-22] (ang.).
- ↑ PabloP. Gorondi PabloP., 100,000 march in Hungary pro-government rally [online], deseretnews.com, 21 stycznia 2012 [dostęp 2012-01-22] (ang.).
- ↑ Rząd walczy z opozycją o opanowanie ulic [online], polskieradio.pl, 21 stycznia 2012 [dostęp 2012-01-22] .
- ↑ Fourth Orbán Cabinet formed, kormany.hu, 18 maja 2018 [zarchiwizowane 2018-05-18] (ang.).
- ↑ Esküt tettek a miniszterek a Parlamentben [online], kormany.hu, 24 maja 2022 [dostęp 2022-05-24] (węg.).
- ↑ Frances E.F.E. Lee Frances E.F.E., Populism and the American Party System: Opportunities and Constraints, „Perspectives on Politics”, 18, 2020, DOI: 10.1017/S1537592719002664 (ang.).
- ↑ What to do when Viktor Orban erodes democracy, „The Economist”, 22 czerwca 2017, ISSN 0013-0613 [dostęp 2020-11-19] (ang.).
- ↑ PatrickP. Kingsley PatrickP., As West Fears the Rise of Autocrats, Hungary Shows What’s Possible, „The New York Times”, 10 lutego 2018, ISSN 0362-4331 [dostęp 2020-11-19] (ang.).
- ↑ R. DanielR.D. Kelemen R. DanielR.D., Europe’s Other Democratic Deficit: National Authoritarianism in Europe’s Democratic Union, „Government and Opposition”, 52 (2), 2017, s. 211–238, DOI: 10.1017/gov.2016.41, ISSN 0017-257X [dostęp 2020-11-19] (ang.).
- ↑ Seraphine F.S.F. Maerz Seraphine F.S.F. i inni, State of the world 2019: autocratization surges – resistance grows, „Democratization”, 27 (6), 2020, s. 909–927, DOI: 10.1080/13510347.2020.1758670, ISSN 1351-0347 .
- ↑ PatrickP. Kingsley PatrickP., BenjaminB. Novak BenjaminB., 4 Lawmakers Assaulted in Hungary, as Protests Against Orban Continue, „The New York Times”, 17 grudnia 2018, ISSN 0362-4331 [dostęp 2020-11-19] (ang.).
- ↑ ZackZ. Beauchamp ZackZ., It happened there: how democracy died in Hungary [online], Vox, 13 września 2018 [dostęp 2020-11-19] (ang.).
- ↑ CV of Viktor Orbán, miniszterelnok.hu [zarchiwizowane 2014-09-04] (ang.).
- ↑ Orbán hite [online], hetek.hu, 7 lutego 2007 [dostęp 2020-11-19] (węg.).
- ↑ Puskas Akademia. Czy Orban spełnił marzenia legendy Realu? [online], weszlo.com, 6 stycznia 2020 [dostęp 2020-11-19] .
- ↑ Wielki krzyż św. Grzegorza dla Viktora Orbána [online], archivioradiovaticana.va, 7 kwietnia 2004 [dostęp 2020-11-19] .
- ↑ Орбан одликуван со орден „8 Септември“ [online], slobodnaevropa.mk, 5 grudnia 2013 [dostęp 2022-03-12] (mac.).
- ↑ Орбан у посети Србији, Вучић му уручио Орден Републике Србије на великој огрлици [online], rts.rs, 16 września 2022 [dostęp 2022-09-22] (serb.).
- ↑ Ludzie Roku 2013 „Gazety Polskiej”: Viktor Orbán i Krzysztof Szwagrzyk [online], niezalezna.pl, 1 stycznia 2014 [dostęp 2020-11-19] .
- ↑ Viktor Orban został Człowiekiem Roku Forum Ekonomicznego w Krynicy [online], radiokrakow.pl, 6 września 2016 [dostęp 2022-03-12] .
- ↑ Nagrody Forum Ekonomicznego [online], forum-ekonomiczne.pl [dostęp 2022-06-18] .
- ↑ Hungarian Prime Minister Viktor Orban awarded golden Order of „My Azerbaijan” international magazine [online], azertag.az, 23 lutego 2022 [dostęp 2022-03-12] (ang.).
Bibliografia
- CV of Viktor Orbán, miniszterelnok.hu [zarchiwizowane 2014-09-04] (ang.).
- Orbán Viktor, parlament.hu [zarchiwizowane 2016-09-03] (węg.).
- JózefJ. Debreczeni JózefJ., Viktor Orbán, Warszawa: Akurat-Muza, 2015, ISBN 978-83-287-0068-0 .
Linki zewnętrzne
- GrzegorzG. Górny GrzegorzG., Trybun ludowy i polityczny wizjoner. Kaznodzieje mogliby się uczyć od niego krasomówstwa [online], tvp.pl, 13 kwietnia 2018 [dostęp 2020-11-21] .
- p
- d
- e
Rząd Rewolucyjny (1848-1849) |
|
---|---|
Królestwo Węgier (1867-1918) |
|
Węgierska Republika Ludowa (1918-1919) Węgierska Republika Rad (1919) Rządy kontrrewolucyjne (1919) |
|
Węgierska Republika Ludowa (1919-1920) |
|
Królestwo Węgier (1920-1946) |
|
Republika Węgierska (1946-1949) |
|
Węgierska Republika Ludowa (1949-1989) |
|
Republika Węgierska (1989-2012) Węgry (od 2012) |
|
- p
- d
- e
W dniu powstania |
|
---|---|
Późniejsi członkowie rządu |
|
- p
- d
- e
W dniu powstania |
|
---|---|
Późniejsi członkowie rządu |
|
- p
- d
- e
W dniu powstania |
|
---|---|
Późniejsi członkowie rządu |
|
- p
- d
- e
W dniu powstania |
|
---|---|
Późniejsi członkowie rządu |
|
- p
- d
- e
Przywódcy państw |
|
---|---|
Przywódcy państw nieuznawanych | |
Premierzy rządów |
|
Premierzy rządów państw nieuznawanych |
- p
- d
- e
Przewodniczący Rady Europejskiej |
|
---|---|
Członkowie Rady Europejskiej (27) |
|
Przewodniczący Komisji Europejskiej |
|
Przedstawiciele organów Unii Europejskiej |
|
- PWN: 3951551
- Britannica: biography/Viktor-Orban
- Treccani: viktor-orban
- Universalis: viktor-orban
- БРЭ: 3990829
- NE.se: viktor-orban
- SNL: Viktor_Orbán
- Catalana: 0251961
- DSDE: Viktor_Orbán
- Hrvatska enciklopedija: 45395