Wojciech Gromczyński
![]() płk Wojciech Gromczyński | |||
![]() | |||
Data i miejsce urodzenia | 22 kwietnia 1861 | ||
---|---|---|---|
Data i miejsce śmierci | 28 maja 1937 | ||
Przebieg służby | |||
Lata służby | 1880–1911 | ||
Siły zbrojne |
| ||
Jednostki | 39 Tomski Pułk Piechoty | ||
Stanowiska | |||
Główne wojny i bitwy | wojna rosyjsko-japońska | ||
Odznaczenia | |||
![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() | |||
|
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/d5/Gr%C3%B3b_p%C5%82k._Gromczy%C5%84skiego.jpg/240px-Gr%C3%B3b_p%C5%82k._Gromczy%C5%84skiego.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/81/Dom_p%C5%82k._Gromczy%C5%84skiego_przy_ulicy_%C5%81aziennej_7_we_W%C5%82oc%C5%82awku.jpg/240px-Dom_p%C5%82k._Gromczy%C5%84skiego_przy_ulicy_%C5%81aziennej_7_we_W%C5%82oc%C5%82awku.jpg)
Wojciech Józef Gromczyński (ur. 22 kwietnia[a] 1861 w Warszawie, zm. 28 maja 1937 w Michelinie) – pułkownik piechoty Wojska Polskiego II Rzeczypospolitej, pierwszy dowódca 31 pułku Strzelców Kaniowskich, dowódca obrony Włocławka w sierpniu 1920.
Życiorys
Urodził się w Warszawie jako syn Maksymiliana (rzemieślnika - stolarza) i Barbary z domu Zakrzewskiej. Ochrzczony został w warszawskiej parafii rzymskokatolickiej św. Andrzeja Apostoła[b][1]. Edukację na poziomie podstawowym pobierał w domu[2].
W roku 1880 wstąpił jako ochotnik do armii Imperium Rosyjskiego i otrzymał przydział do 39 Tomskiego Pułku Piechoty. W tym samym roku został skierowany do Szkoły Junkrów Piechoty w Odessie, którą ukończył w sierpniu 1883. Następnie został przeniesiony (w 1885 roku) do 38 Tobolskiego Pułku Piechoty. Na stopień podporucznika mianowany w 1885, w roku 1901 posiadał już rangę kapitana[3]. Wziął udział w wojnie rosyjsko-japońskiej (1904-1905) - w czerwcu 1904 wyjechał na front do Mandżurii. Ranny w bitwie pod Mukdenem (19 lutego 1905) i skierowany do szpitala. Do pułku powrócił w styczniu 1906. Za udział w tej wojnie był odznaczony wieloma medalami. Z dniem 1 maja 1911 został zwolniony ze służby wojskowej z prawem noszenia munduru i pensją. W toku tej służby dowodził między innymi kompanią i batalionem[4][5].
Po zakończeniu służby powrócił do Włocławka, gdzie przebywała żona i reszta rodziny. Jako emeryt został z dniem 1 października 1911 awansowany do rangi podpułkownika. Na początku marca 1912 wraz z bratem Karolem zakupili dom przy ulicy Biskupiej 6 we Włocławku[c], w którym mieszkał do końca swego życia[6]. Po wybuchu I wojny światowej powrócił w szeregi armii carskiej jako ochotnik. W miastach Troick i Kijów organizował piesze drużyny (służące jako oddziały zapasowe i pełniące służbę wartowniczą), którymi dowodził do lutego 1918. Po wkroczeniu bolszewików do Kijowa został zmuszony do dymisji, którą złożył w dniu 24 lutego 1918, kończąc tym samym swą służbę w armii rosyjskiej. Następnie powrócił do Polski[7].
Do odrodzonego Wojska Polskiego przyjęto go dekretem Naczelnego Wodza Wojsk Polskich L. 119 z 8 grudnia 1918. Tego samego dnia na mocy rozkazu Szefa Sztabu Generalnego - gen. dyw. Stanisława Szeptyckiego - ppłk Gromczyński otrzymał przydział do Włocławskiego Okręgowego Pułku Piechoty[8]. W połowie grudnia 1918 Włocławski Okręgowy Pułk Piechoty został przeformowany (po połączeniu ze strukturami POW) w 31 Włocławski Pułk Piechoty, a Wojciech Gromczyński objął z dniem 1 lutego 1919 dowodzenie nad tą jednostką, zastępując na tym stanowisku płk. Stefana Borowskiego[9][10]. Oficjalne mianowanie na stanowisko dowódcy tegoż pułku nastąpiło dopiero w dniu 14 czerwca 1919 na mocy dekretu Naczelnego Wodza Wojsk Polskich[11].
Od 24 maja 1919 dowodził odcinkiem zachodnim Frontu Niemieckiego, a w dniu 20 czerwca 1919[d] wraz z dowództwem 31 Włocławskiego Pułku Piechoty i jego II batalionem wyjechał na Front Galicyjsko-Wołyński, gdzie dotarł 3 lipca tr. Przyłączył się do tworzonej 10 Dywizji Piechoty gen. Lucjana Żeligowskiego[12][13]. W lipcu 1919 wziął udział w ofensywie przeciwko Ukraińcom od Stanisławowa do Zbrucza. W kolejnych dniach lipca tr. odpowiadał za obronę linii rzeki Dżuryn, po czym operował z głównymi siłami dywizji do miejscowości Tłuste, a następnie z przednią strażą do Zbrucza - gdzie został dowódca prawego odcinka dywizji[14]. Za kunsztowne dowodzenie podległymi sobie oddziałami podczas forsowania Strypy pod Dulibami (w okolicach Jazłowca) i wykazane wtedy inicjatywę, odwagę i energię został w dniu 11 lipca 1919 awansowany na polu walki[e], przez przebywającego wówczas na froncie Naczelnego Wodza, do rangi pułkownika[15][16]. Otrzymał również pochwałę od gen. Żeligowskiego, który to właśnie przedstawił go do promocji na wyższy stopień. Oficjalny awans na pułkownika, za „wybitne czyny na froncie”, nastąpił w dniu 22 sierpnia 1919 ze starszeństwem od 1 sierpnia 1919 roku[17]. 31 Włocławski Pułk Piechoty wraz 15 pułkiem Strzelców Polskich zostały w dniu 14 lipca 1919 we wsi Sokołów połączone i weszły w skład nowo utworzonego 31 pułku piechoty (dekretem Naczelnego Wodza L. 1200 z 26 sierpnia 1919 pułk ten otrzymał oficjalną nazwę 31 pułku Strzelców Kaniowskich). Pułkownik Wojciech Gromczyński został pierwszym dowódcą tejże jednostki. Stanowisko to zajmował do 15 lipca tegoż roku[18], po czym dowodzenie nad pułkiem przejął mjr Albin Skroczyński[f]. W dniu 6 października 1919 został formalnie przeniesiony ze stanowiska dowódcy pułku do pracy w strukturach terenowych Ministerstwa Spraw Wojskowych i mianowany komendantem Powiatowej Komendy Uzupełnień we Włocławku[19][g]. Z dniem 7 grudnia 1919 płk Gromczyński objął stanowisko dowódcy garnizonu we Włocławku[20][15]. Do końca lipca 1920 pozostawał komendantem PKU Włocławek i dowódcą włocławskiego garnizonu. Wobec zbliżającego się zagrożenia ze strony Rosji Radzieckiej uczyniono go odpowiedzialnym za wykonanie fortyfikacji dla obrony Włocławka[21]. W sierpniu 1920 dowodził skutecznie obroną Włocławka przed oddziałami III Korpusu Kawalerii Gaja Byżyszkiana, będąc od 11 sierpnia tr. oficjalnie mianowanym dowódcą obrony Wisły na 3 pododcinku (od Dobrzynia nad Wisłą do byłej granicy pruskiej). Trzon podległych mu sił stanowił wówczas batalion zapasowy 14 pułku piechoty dowodzony przez podpułkownika Alojzego Buntnera[15][22][23].
We wrześniu 1920 stanął na czele delegacji przyjmującej we Włocławku premiera Wincentego Witosa, który odwiedził to miasto w dniu 18 września. Z dniem 1 maja 1921 przeniesiono go (na mocy dekretu L. 2854 wydanego przez Naczelnego Wodza w dniu 20 kwietnia 1921) w stały stan spoczynku z prawem noszenia munduru i emeryturą[24]. 15 października 1921 został odznaczony Krzyżem Walecznych co ogłoszono w rozkazie L. 2028 ministra spraw wojskowych - gen. por. Kazimierza Sosnkowskiego[25][26][h].
Został zweryfikowany w randze pułkownika ze starszeństwem z dniem 1 czerwca 1919[27][28]. Na emeryturze zamieszkał we Włocławku[29], w domu przy ulicy Łaziennej 7[i]. W kolejnych latach wykazywany był jako emerytowany pułkownik stanu spoczynku[30][31][32]. W lutym 1929 dowódca Okręgu Korpusu Nr VIII - gen. bryg. Stefan Pasławski - przyznał płk. Gromczyńskiemu prawo do noszenia Medalu Pamiątkowego za Wojnę 1918–1921[33]. Z dniem 21 marca 1933 został przeniesiony do Oficerskiej Kadry Okręgowej Nr VIII[26]. W roku 1934 przynależał do Oficerskiej Kadry Okręgowej Nr VIII i pozostawał w dyspozycji dowódcy O.K. Nr VIII[34]. Zajmował wówczas 19. lokatę w swoim starszeństwie pośród pułkowników korpusu piechoty w stanie spoczynku[27].
Śmierć
Emerytowany płk Wojciech Gromczyński zmarł w podwłocławskim Michelinie - w piątek 28 maja 1937. Od dłuższego czasu chorował na serce, a tego dnia rano nastąpił trwający kilka godzin atak, który doprowadził w godzinach południowych do śmierci pułkownika[35]. Pogrzeb odbył się 31 maja 1937 przy udziale korpusu oficerskiego z ppłk. Franciszkiem Sudołem na czele (dowódcą 14 pułku piechoty) oraz delegacji 31 pułku Strzelców Kaniowskich z ppłk. dypl. Janem Ciastoniem (ówczesnym dowódcą pułku)[36]. Wojciech Józef Gromczyński spoczął na włocławskim cmentarzu komunalnym (sektor: 19, rząd: 3, grób: 42).
Rodzina
Żoną Wojciecha Gromczyńskiego była Szwajcarka Maria Anna Elżbieta Marcuet[j], urodzona w dniu 21 lutego 1870 w Cugy. Związek małżeński zawarli w Warszawie dnia 25 kwietnia 1892. Ich małżeństwo było bezdzietne. Żona zmarła we Włocławku 6 listopada 1954 i spoczywa razem z mężem w grobie rodzinnym. Wojciech Gromczyński miał siostrę Pelagię (ur. 28 maja 1863, zm. 16 grudnia 1863) oraz starszego brata Karola (ur. 1852)[37].
Ordery i odznaczenia
- Krzyż Walecznych[k]
- Medal Pamiątkowy za Wojnę 1918–1921
- Order Świętego Stanisława II klasy z Mieczami (Imperium Rosyjskie)[38]
- Order Świętego Stanisława III klasy (Imperium Rosyjskie)[38]
- Order Świętej Anny II klasy (Imperium Rosyjskie)[38]
- Order Świętej Anny III klasy z Mieczami (Imperium Rosyjskie)[38]
- Order Świętego Włodzimierza IV klasy z Kokardą (Imperium Rosyjskie)[38]
Uwagi
- ↑ W niektórych źródłach jako datę jego urodzenia podawano dzień 24 kwietnia lub 5 maja 1861 roku.
- ↑ Według niektórych źródeł chrzest przyjął w warszawskim kościele św. Karola Boromeusza należącym do parafii św. Andrzeja Apostoła.
- ↑ W późniejszym okresie nastąpiła zmiana adresu tego domu na ulicę Łazienną 7.
- ↑ Według części źródeł wyjazd nastąpił w dniu 21 czerwca 1919 roku.
- ↑ Według niektórych publikacji forsowanie Strypy miało miejsce w dniu 10 lipca 1919.
- ↑ Według Włodzimierza Kozłowskiego ppłk Gromczyński dowodził nowo utworzonym 31 pułkiem piechoty do dnia 20 sierpnia 1919[15].
- ↑ W 1921 roku komenda ta występowała również pod nazwą Powiatowa Komenda Uzupełnień 14 pułku piechoty.
- ↑ Według niepotwierdzonych informacji płk. Gromczyński przedstawiony został do odznaczenia Orderem Virtuti Militari, a w wyniku pomyłki przyznano mu Krzyż Walecznych.
- ↑ Na podstawie danych z kartoteki personalno-odznaczeniowej opublikowanej na stronach Wojskowego Biura Historycznego https://wbh.wp.mil.pl/c/scans/kartoteki/GROM-GRUN/_grom_grun_0031.jpg.
- ↑ W niektórych źródłach jej nazwisko rodowe zapisywane jest jako Markuet bądź Marauet.
- ↑ Informacja z kartoteki personalno-odznaczeniowej zamieszczonej na stronach Wojskowego Biura Historycznego https://wbh.wp.mil.pl/c/scans/kartoteki/GROM-GRUN/_grom_grun_0030.jpg.
Przypisy
- ↑ Dziki 2020 ↓, s. 4-5.
- ↑ Dziki 2020 ↓, s. 7.
- ↑ Dziki 2020 ↓, s. 7-8.
- ↑ Dziki 2018 ↓, s. 53.
- ↑ Dziki 2020 ↓, s. 9, 43.
- ↑ Dziki 2020 ↓, s. 12-13.
- ↑ Dziki 2020 ↓, s. 13.
- ↑ Dziennik Rozkazów Wojskowych ↓, Nr 13 z 23 XII 1918, s. 219.
- ↑ Libert 1928 ↓, s. 9.
- ↑ Jednodniówka 31 pułku Strzelców Kaniowskich 1927 ↓, s. 12.
- ↑ Dziennik Rozkazów Wojskowych Nr 72/1919 ↓, Nr 72 z 3 VII 1919, s. 1620.
- ↑ Jednodniówka 31 pułku Strzelców Kaniowskich 1927 ↓, s. 21.
- ↑ Dziki 2020 ↓, s. 15.
- ↑ Dziki 2020 ↓, s. 16-17.
- ↑ a b c d Kozłowski 2012 ↓, s. 70.
- ↑ Libert 1928 ↓, s. 16.
- ↑ Dziki 2020 ↓, s. 15-16.
- ↑ Jednodniówka 31 pułku Strzelców Kaniowskich 1927 ↓, s. 52.
- ↑ Dziki 2020 ↓, s. 19.
- ↑ Dziki 2018 ↓, s. 53-54.
- ↑ Dziki 2020 ↓, s. 25-26.
- ↑ Dziki 2020 ↓, s. 28.
- ↑ Piast ↓, Nr 3 z 21 I 1934, s. 7-8.
- ↑ Dziennik Personalny MSWojsk. ↓, Nr 16 z 23 IV 1921, s. 821.
- ↑ Dziennik Personalny MSWojsk. ↓, Nr 40 z 23 XI 1921, s. 1546.
- ↑ a b Dziki 2020 ↓, s. 37.
- ↑ a b Rocznik oficerski rezerw 1934 ↓, s. 323.
- ↑ Kozłowski 2012 ↓, s. 71.
- ↑ Dziki 2018 ↓, s. 54.
- ↑ Rocznik oficerski 1923 ↓, s. 1578.
- ↑ Rocznik oficerski 1924 ↓, s. 1408.
- ↑ Rocznik oficerski 1928 ↓, s. 884.
- ↑ Rozkaz Dowództwa Okręgu Korpusu Nr VIII ↓, Nr 5 z 4 II 1929, s. 2.
- ↑ Rocznik oficerski rezerw 1934 ↓, s. 1012.
- ↑ Dziennik Kujawski ↓, Nr 122 z 1 VI 1937, s. 6.
- ↑ Dziki 2020 ↓, s. 38, 40.
- ↑ Dziki 2020 ↓, s. 4-5, 8, 40.
- ↑ a b c d e Dziki 2021 ↓, s. 68.
Bibliografia
- Tomasz Dziki: Wojciech Józef Gromczyński. Warszawa: Instytut Pamięci Narodowej, 2020, seria: Bohaterowie Niepodległej. [dostęp 2021-01-21].
- Rocznik oficerski 1923. Ministerstwo Spraw Wojskowych. Warszawa, 1923. [dostęp 2020-09-24].
- Rocznik oficerski 1924. Ministerstwo Spraw Wojskowych. Warszawa, 1924. [dostęp 2020-09-24].
- Rocznik oficerski 1928. Ministerstwo Spraw Wojskowych. Warszawa, 1928. [dostęp 2020-09-24].
- Dzienniki Personalne Ministerstwa Spraw Wojskowych z lat 1920–1937. [dostęp 2020-09-24].
- Tomasz Dziki: Włocławek 1920. W obronie Wisły. Warszawa: Bellona, 2018. ISBN 978-83-11-15496-4.
- Dziennik Rozkazów Wojskowych Nr 13 z 23 grudnia 1918 r.. [dostęp 2020-09-24].
- Włodzimierz Kozłowski. Dowódcy 31 Pułku Strzelców Kaniowskich 1918-1939. Próba charakterystyki, cz. I, 1918-1928. „Rocznik Łódzki”. LIX, 2012. Łódź: Polskie Towarzystwo Historyczne Oddział w Łodzi. Archiwum Państwowe w Łodzi. ISSN 0080-3502. [dostęp 2020-09-24].
- Rozkaz Dowództwa Okręgu Korpusu Nr VIII Nr 5 z 4 lutego 1929 r.. [dostęp 2020-09-24].
- Feliks Libert: Zarys historji wojennej 31-go pułku Strzelców Kaniowskich. Warszawa: Zakłady Graficzne „Polska Zjednoczona”, 1928, seria: Zarys historii wojennej pułków polskich 1918–1920. [dostęp 2020-09-24].
- Dziennik Rozkazów Wojskowych Nr 72 z 3 lipca 1919 r.. [dostęp 2020-09-24].
- Jednodniówka z okazji wręczenia chorągwi 31 pułkowi S.K. przez obywateli pow. łódzkiego w dniu 27 lutego 1927 w Zgierzu.. Łódź, 1927. [dostęp 2020-09-24].
- Rocznik oficerski rezerw 1934. Ministerstwo Spraw Wojskowych. Warszawa, 1934. [dostęp 2020-09-24].
- Dziennik Kujawski Nr 122 z 1 czerwca 1937 r.. [dostęp 2020-09-27].
- Piast - dodatek do Dziennika Kujawskiego Nr 3 z 21 stycznia 1934 r.. [dostęp 2021-01-27].
- Tomasz Dziki: Wojciech Józef Gromczyński. W: Włocławski Słownik Biograficzny pod redakcją Stanisława Kunikowskiego. Tom IX. Włocławek: Włocławskie Towarzystwo Naukowe, 2021. ISBN 978-83-60150-82-5.