Gabrovac |
Osnovni podaci |
Država | Srbija |
Upravni okrug | Nišavski |
Grad | Niš |
Gradska opština | Palilula (Niš) |
Stanovništvo |
Stanovništvo (2022) | 1189 |
Geografija |
Koordinate | 43°16′28″N 21°55′25″E / 43.2745°N 21.9235°E / 43.2745; 21.9235 |
Nadmorska visina | 335 m |
|
Ostali podaci |
Pozivni broj | 018 |
Registarska oznaka | NI |
Koordinate: 43° 16′ 28" SGŠ, 21° 55′ 25" IGD Gabrovac je naseljeno mesto u gradskoj opštini Palilula na području grada Niša u Nišavskom okrugu. Nalazi se u dolinskom prostoru Gabrovačke reke, u južnom delu Niša, udaljeno 6 km od centra grada. Godine 1878. selo je imalo 33 domaćinstva i 222 stanovnika (prosečno 6,7 po domaćinstvu) a 1930. godine 124 domaćinstva i 765 stanovnika. Prema popisu iz 2002. bilo je 1189 stanovnika (prema popisu iz 1991. bilo je 1167 stanovnika).
U samom centru je ušće dva potoka, Vukmanovske i Berbatovske reke koji čine Gabrovačku reku - pritoku Nišave. Gabrovac je poznat po jednom od najstarijih manastira u Nišavskom regionu. Radi se o manastiru Svete Trojice koji je sagrađen u 13. veku i jedan je od najlepših u okolini Niša. U okolini Gabrovca nalaze se takozvani rimski i turski šanac. Obe lokacije sada koriste pripadnici Vojske Srbije.
Istorija
Preistorijski i antički nalazi, a zatim tragovi starohrišćanske crkve na lokalitetu Manastira Svete Trojice, ukazuju na davnu istorijsku naseljenost ovog prostora. Da je Gabrovac još u srednjem veku formirano selo pokazuju najraniji turski izvori, jer ga je popis iz 1498. godine zatekao sa 84 kuće (6 samačkih, 8 udovičkih) i 3 vodenice koje melju pola godine, i sa prihodom sela od 10.350 akči. Prema turskom popisu nahije Niš iz 1516. godine, mesto je bilo jedno od 111 sela nahije i nosilo je isti naziv kao danas, a imalo je 10 kuća, 3 udovička domaćinstva, 3 samačka domaćinstva [1]. Uoči oslobođenja od Turaka selo je bilo pod gospodarlukom Jusuf-bega iz Niša.
Život
U periodu Srbije i međuratne Jugoslavije selo postepeno gubi naturalne karakteristike orijentišući se ka tržišnoj i prigradskoj poljoprivredi. Posle 1945. godine razvoj sela ispoljio je dvojake osobine: tendenciju iseljavanja autohtonog stanovništva bliže Nišu ili u Niš i privlačnost za useljavanje stanovništva drugih sela. U tom procesu postepeno gubi tradicionalne poljoprivredne karakteristike i od 1950/55. godine najpre se transformisao u prigradsko mešovito naselje, a od 1970/75. godine u radničko-seljačku periferijsku mesnu zajednicu.
U strukturi domaćinstava, prema izvoru prihoda, bilo je 1971. godine 45 poljoprivrednih, 86 mešovitih i 150 nepoljoprivrednih domaćinstava. Šireći se duž puta u dolini Gabrovačke reke, kao i parcelacijom i naseljavanjem meštana i pridošlica na lokacijama pored puta, došlo je tokom 1970-1980. godine do fizičkog spoja i srastanja Niša sa Gabrovcem. Osim toga, nastupio je posle 1970/75. godine i interes Nišlija za otkupom zemljišta radi rekreacije i odmora. Tako je tokom osme decenije 20. veka u dolinskom prostoru do manastira Svete Trojice i iznad njega izrasla jedna od niških vikend zona.
Demografija
U naselju Gabrovac živi 995 punoletnih stanovnika, a prosečna starost stanovništva iznosi 42,6 godina (41,9 kod muškaraca i 43,3 kod žena). U naselju ima 387 domaćinstava, a prosečan broj članova po domaćinstvu je 3,07.
Ovo naselje je velikim delom naseljeno Srbima (prema popisu iz 2002. godine).
- Grafik promene broja stanovnika tokom 20. veka
| |
Stanovništvo prema polu i starosti [3] |
| m | | | ž |
? | 1 | | | 7 |
80+ | 10 | | | 22 |
75-79 | 12 | | | 22 |
70-74 | 31 | | | 30 |
65-69 | 35 | | | 40 |
60-64 | 48 | | | 43 |
55-59 | 39 | | | 32 |
50-54 | 58 | | | 52 |
45-49 | 48 | | | 51 |
40-44 | 50 | | | 50 |
35-39 | 36 | | | 34 |
30-34 | 31 | | | 30 |
25-29 | 41 | | | 33 |
20-24 | 42 | | | 41 |
15-19 | 40 | | | 38 |
10-14 | 27 | | | 35 |
5-9 | 22 | | | 27 |
0-4 | 20 | | | 11 |
prosek | 41.9 | | | 43.3 |
Domaćinstva
Broj domaćinstava po popisima od 1948-2002. Godina popisa | 1948. | 1953. | 1961. | 1971. | 1981. | 1991. | 2002. | Broj domaćinstava | 204 | 219 | 275 | 281 | 322 | 343 | 387 | | Domaćinstva po broju članova po popisu od 2002. Broj članova | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 i više | Prosečan broj članova | Broj domaćinstava | 56 | 107 | 74 | 87 | 34 | 25 | 3 | 1 | - | - | 3.07 | |
Domaćinstva
Broj domaćinstava po popisima od 1948-2002. Godina popisa | 1948. | 1953. | 1961. | 1971. | 1981. | 1991. | 2002. | Broj domaćinstava | 522 | 142 | 338 | 31 | 9 | 2 | 525 | | Domaćinstva po broju članova po popisu od 2002. Broj članova | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 i više | Prosečan broj članova | Broj domaćinstava | 96 | 335 | 74 | 18 | 2 | | | | | | | |
Stanovništvo prema delatnosti koju obavlja
Pol | Ukupno | Poljoprivreda, lov i šumarstvo | Ribarstvo | Vađenje rude i kamena | Prerađivačka industrija | Proizvodnja i snabdevanje... | Građevinarstvo | Trgovina | Hoteli i restorani | Saobraćaj, skladištenje i veze |
Muški | 251 | 6 | - | - | 101 | 4 | 9 | 28 | 7 | 25 |
Ženski | 154 | 8 | - | - | 43 | - | 1 | 31 | 12 | 6 |
Oba | 405 | 14 | - | - | 144 | 4 | 10 | 59 | 19 | 31 |
Pol | Finansijsko posredovanje | Nekretnine | Državna uprava i odbrana | Obrazovanje | Zdravstveni i socijalni rad | Ostale uslužne aktivnosti | Privatna domaćinstva | Eksteritorijalne organizacije i tela | Nepoznato |
Muški | 1 | 3 | 17 | 4 | 13 | 5 | - | - | 28 |
Ženski | 2 | 4 | 7 | 9 | 19 | 3 | - | - | 9 |
Oba | 3 | 7 | 24 | 13 | 32 | 8 | - | - | 37 |
Reference
- ↑ „Istorijski arhiv Niš: „DETALjNI POPIS NAHIJE NIŠ IZ 1516. GODINE“”. Arhivirano iz originala na datum 2012-03-15. Pristupljeno 2014-08-24.
- ↑ Knjiga 9, Stanovništvo, uporedni pregled broja stanovnika 1948, 1953, 1961, 1971, 1981, 1991, 2002, podaci po naseljima, Republički zavod za statistiku, Beograd, maj 2004, ISBN 86-84433-14-9
- ↑ Knjiga 2, Stanovništvo, pol i starost, podaci po naseljima, Republički zavod za statistiku, Beograd, februar 2003, ISBN 86-84433-01-7
Literatura
- Enciklopedija Niša: Priroda, prostor, stanovništvo; izdanje Gradina - Niš, 1995. g. pp. 23.
Spoljašnje veze
| Portal Srbija |
- Mape, aerodromi i vremenska situacija lokacija (Fallingrain)
- Satelitska mapa (Wikimapia)
- Gugl satelitska mapa (Maplandia)
- Plan naselja na mapi (Mapquest)