Cmentarz żydowski w Zabrzu
![]() - A/1500/92 z 18 września 1982 (woj. katowickie)[1] - A/1052/22 z 7 października 2022 (woj. śląskie)[2] | |||
![]() Brama cmentarna | |||
Państwo |
| ||
---|---|---|---|
Województwo | |||
Miejscowość | Zabrze | ||
Adres | ul. Cmentarna 15 | ||
Typ cmentarza | wyznaniowy | ||
Wyznanie | judaizm | ||
Stan cmentarza | nieczynny | ||
Powierzchnia cmentarza | ok. 2,2 ha | ||
Liczba kwater cmentarnych | 14 | ||
Data otwarcia | 1872 | ||
Data ostatniego pochówku | 1954 | ||
Położenie na mapie Zabrza ![]() | |||
Położenie na mapie Polski ![]() | |||
Położenie na mapie województwa śląskiego ![]() | |||
![]() | |||
|
Cmentarz żydowski w Zabrzu – cmentarz żydowski w Zabrzu w dzielnicy Zandka położony przy ul. Cmentarnej[3]. Kirkut ten został założony w 1872[4]. Powodem jego założenia było powstanie gminy żydowskiej w Zabrzu oraz utrudnienia w grzebaniu zmarłych, gdyż najbliższe kirkuty znajdowały się wówczas w Bytomiu i Gliwicach. Działka na cmentarz została podarowana gminie żydowskiej przez księcia Guidona Henckla von Donnersmarcka. Większością spraw związanych z uroczystościami pogrzebowymi zajmowało się Święte Bractwo "Chewra Kadisza"[5]. Wyjątkowość tego kirkutu wynika z zestawienia w jednym miejscu skromnych macew z monumentalnymi grobowcami rodzinnymi, które należy uznać za symbol częściowej asymilacji społeczności żydowskiej z pruską. Cmentarz zajmuje powierzchnię ok. 2,2 ha[6].
Pogrzeby odbywały się tutaj od roku 1872 do 1954, w którym to zaprzestano grzebania zmarłych na tym cmentarzu. W 14 kwaterach pochowany zostało ponad 678 osób. Na cmentarzu zachowało się około 500 nagrobków. Najstarszymi nagrobkami są nagrobki Moritza Adlera oraz Johanny Friedmann, obojga zmarłych w 1872 r.
W przeszłości cmentarz był pozbawiony opieki, co przyśpieszyło jego dewastację, a wiele marmurowych i granitowych nagrobków zostało skradzionych. W latach 1991–1992 dwukrotnie zniszczono cmentarz. Od 1989 r. opiekę nad cmentarzem sprawuje Społeczny Komitet Opieki nad Cmentarzem Żydowskim w Zabrzu. Na terenie cmentarza rośnie 266 drzew 13 gatunków[5].
Przypisy
- ↑ Rejestr zabytków nieruchomych – województwo śląskie [online], Narodowy Instytut Dziedzictwa, 23 lipca 2024 .
- ↑ Spis obiektów nieruchomych wpisanych do rejestru zabytków z terenu województwa śląskiego (stan na 7 października 2022 r.) (pol.) wkz.katowice.pl [dostęp 2022-10-14]
- ↑ Burchard podaje adres ul. Hanki Sawickiej
- ↑ Burchard podaje datę powstania cmentarza jako 1871
- ↑ a b Cmentarz żydowski – Zabrze. [dostęp 2006-06-24]. [zarchiwizowane z tego adresu (2006-06-24)].
- ↑ Tak: Internetowy serwis map UM Zabrze, natomiast Burchard podaje powierzchnię ok. 1,5 ha
Bibliografia
- Przemysław Burchard: Pamiątki i zabytki kultury żydowskiej w Polsce. Warszawa: 1990, s. 193-194.
- Wykaz zabytków nieruchomych woj. śląskiego wpisanych do rejestru zabytków – stan na 31 grudnia 2010 r.
Linki zewnętrzne
- Artykuł "Zabrzański Dom Życia". gornoslaskie-dziedzictwo.com. [zarchiwizowane z tego adresu (2007-10-18)].
- Artykuł o cmentarzu. zabrze.aplus.pl. [zarchiwizowane z tego adresu (2007-10-17)].
- Wywiad z Dariuszem Walerjańskim na temat kirkutu
- Cmentarz żydowski w Zabrzu w portalu kirkuty.xip.pl
- Cmentarz żydowski w Zabrzu na portalu Wirtualny Sztetl
- p
- d
- e