3 Pułk Saperów Wileńskich
![]() Odznaka pamiątkowa 3 psap | |||
Historia | |||
Państwo |
| ||
---|---|---|---|
Sformowanie | 1921 | ||
Rozformowanie | 1939 | ||
Nazwa wyróżniająca | Wileński | ||
Tradycje | |||
Święto | 25 lipca | ||
Dowódcy | |||
Pierwszy | |||
Ostatni | ppłk Wacław Damrosz | ||
Organizacja | |||
Dyslokacja | Garnizon Grudziądz | ||
Rodzaj sił zbrojnych | |||
Rodzaj wojsk | |||
|
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/6a/Szlak_1A_Ibsap.png/250px-Szlak_1A_Ibsap.png)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/d5/Szlak_2A_Ibsap.png/250px-Szlak_2A_Ibsap.png)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/ba/Szlak_2A_VIIIbsap.png/250px-Szlak_2A_VIIIbsap.png)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/af/Jednostki_saperskie_WP_w_1939.jpg/240px-Jednostki_saperskie_WP_w_1939.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/96/Otwarcie_sezonu_wio%C5%9Blarskiego_na_przystani_3_Batalionu_Saper%C3%B3w_w_Wilnie_NAC_1-W-1706.jpg/240px-Otwarcie_sezonu_wio%C5%9Blarskiego_na_przystani_3_Batalionu_Saper%C3%B3w_w_Wilnie_NAC_1-W-1706.jpg)
3 Pułk Saperów Wileńskich (3 psap), 3 Wileński Batalion Saperów (3 Wbsap.) – oddział saperów Wojska Polskiego w II Rzeczypospolitej.
Batalion (pułk) był jednostką wojskową istniejącą w okresie pokoju i spełniająca zadania mobilizacyjne wobec oddziałów i pododdziałów saperów. Spełniał również zadania organizacyjne i szkoleniowe. Stacjonował w Grudziądzu i w Wilnie. W 1939, po zmobilizowaniu jednostek przewidzianych planem mobilizacyjnym, został rozwiązany.
Historia pułku
Dowództwo 3 Pułku Saperów Wileńskich sformowało się 6 czerwca 1921 roku w Grudziądzu z dowódcą pułku, ppłk. Włodzimierzem Dołęgą-Dziakiewiczem na czele, przybyło dnia 27 czerwca do Wilna[1], a sam pułk został sformowany 22 sierpnia 1921 roku w garnizonie Wilno z połączenia I, XIX i XXIX batalionów saperów oraz III zapasowego batalionu saperów. Na bazie ostatniego pododdziału utworzono kadrę batalionu zapasowego.
Osobny artykuł: Święta wojskowe w Polsce.
Pułk po raz pierwszy obchodził uroczyście swoje święto 25 lipca 1922 roku, w dniu św. Krzysztofa, patrona Wilna. Mszę polową celebrował ks. bp. Władysław Bandurski. Defilada odbyła się w strugach deszczu[2][3].
19 maja 1927 roku Minister Spraw Wojskowych zatwierdził dzień 25 lipca, jako datę święta pułkowego[4].
W 1929 roku, w związku z wprowadzeniem nowej organizacji pokojowej saperów, jednostka została przeformowana w 3 batalion Saperów Wileńskich i podporządkowana dowódcy 2 Brygady Saperów w Warszawie. Jednocześnie zostały rozwiązane dowództwa batalionów: I, XIX i XXIX.
12 marca 1934 roku batalion został podporządkowany dowódcy 1 Brygady Saperów w Warszawie, a 19 grudnia tego roku dowódcy nowo utworzonej 2 Grupy Saperów.
Klub Sportowy
Osobny artykuł: Klub Sportowy 3 Batalionu Saperów Wileńskich (wioślarstwo).
W latach 1923–1933 w jednostce działał Klub Sportowy, który posiadał m.in. sekcje wioślarską oraz lekkoatletyczną[5]. W barwach pułku występowali medaliści Mistrzostw Polski w lekkoatletyce Jan Wieczorek, Jan Nawojczyk oraz Stefan Gniech.
Mobilizacja 1939
3 Batalion Saperów Wileńskich był jednostką mobilizującą. W 1939 zgodnie z planem mobilizacyjnym „W” sformował:
w mobilizacji alarmowej:
- 1 batalion saperów
- 19 batalion saperów
- 53 batalion saperów dla SGO „Narew"
- rezerwowa kompania saperów nr 131
- rezerwowa kompania saperów nr 132
- rezerwowa kompania saperów nr 133
- rezerwowa kompania saperów nr 134
- rezerwowa kompania saperów nr 135
- rezerwowa kompania saperów nr 136
- rezerwowa kompania saperów nr 136
- rezerwowa kompania saperów nr 137
- rezerwowa kompania saperów nr 138
- park saperski nr 31
- pluton parkowy saperów nr 31
- dwa Dowództwa Grup Fortyfikacyjnych: nr 31 – dla Armii „Poznań” i nr 32 – dyspozycyjne Naczelnego Wodza
- lekka kolumna pontonowa typu II nr 132
w I rzucie mobilizacji powszechnej:
- lekka kolumna pontonowa typu I nr 131
- dwa plutony parkowe saperów: nr 32 i 33
Wileńscy saperzy
Z tym tematem związana jest kategoria: Żołnierze 3 Pułku Saperów Wileńskich.
- Dowódcy pułku (od 1929 roku - batalionu)
- ppłk Włodzimierz Dołęga-Dziakiewicz (VI 1921 – XI 1922)
- płk Jan Fogel (XI 1922 – V 1926)
- ppłk Jan Hackbeil (p.o. V 1926 – V 1927)
- ppłk Ignacy Landau (V 1927 – 31 VII 1932)
- mjr Karol Czarnecki (od XII 1932[6])
- ppłk Wacław Damrosz (V 1936 – 1939[7])
- Zastępcy dowódcy pułku (od 1929 roku – batalionu)
- mjr Maksymilian Hajkowicz (p.o. 1923 – 1925)
- ppłk Adolf Juniewicz (XII 1927[8] – XI 1928[9])
- mjr Jan Połubiński (I[10] – XII 1929[11])
- mjr Konstanty Skąpski (XII 1929[12] – III 1931[13])
- mjr Roman Głaczyński (III 1931[13] – 28 II 1933[14])
- mjr Adam Golcz (VI 1933[15] – 1 XII 1934[16])
- mjr Edward Marian Peristy (od IV 1935[17])
- mjr dypl. Józef Meleniewski (1939)
- mjr Stanisław Maculewicz (II z-ca d-cy/kwatermistrz do VIII 1939)
Kawalerowie orderu Virtuti Militari
Oficerowie 3 pułku Saperów Wileńskich odznaczeni Krzyżem Srebrnym Virtuti Militari za wojnę 1918-1921[18][19]. W nawiasach podano numer krzyża[20].
- mjr Wacław Damrosz
- mjr Jan Słuszkiewicz
- kpt. Tadeusz Wasilewski
- kpt. Emil Strumiński (5164)
- kpt. Czesław Okołow
- kpt. Bohdan Chojnowski
- kpt. Teodor Leon Zaniewski
- por. Antoni Wejtko
- ppor. Wacław Konopko
- ppor. Włodzimierz Raczyński (5166)
- ppor. Leon Tyszyński
- ppor. Adam Golcz
- ppor. Stefan Coghen
- ppor. Zdzisław Macherski
- ppor. Tadeusz Kanigowski
- pchor. Walenty Szydłowski
- st. sierż. Władysław Kędzierski
- st. sierż. Józef Pełko (448)
- sierż. Jan Dudek
Organizacja i obsada personalna batalionu w 1939 roku
Ostatnia organizacja pokojowa i obsada personalna batalionu[21][a]:
- dowódca batalionu – ppłk Damrosz Wacław
- I zastępca dowódcy batalionu – mjr dypl. Józef Meleniewski
- adiutant – por. Pierewoz Konstanty
- oficer sztabowy ds. wyszkolenia – kpt. Wejtko Tadeusz
- lekarz medycyny – por. lek. Wierzchoń Bolesław
- II zastępca dowódcy (kwatermistrz) – mjr Stanisław Maculewicz
- oficer mobilizacyjny – kpt. Postępski Roman Józef
- z-ca oficera mobilizacyjnego – por. Wierzbicki Józef Leon
- oficer administracyjno-materiałowy – kpt. Naumiak Aleksander
- oficer gospodarczy – kpt. int. Kralczyński Łukasz
- dowódca kompanii gospodarczej – p.o. chor. Spławski Stanisław
- oficer żywnościowy – por. Hubert Wilhelm
- komendant parku – kpt. Jaroszewski Kazimierz
- zastępca komendanta – ppor. rez. pdsc.[23] Józef Zygmunt Fundowicz
- dowódca kompanii specjalnej – por. Jakubowski Konrad Maria
- dowódca plutonu łączności – por. Jakubowski Konrad Maria
- dowódca plutonu przeciwgazowego – por. Kraśniewicz Marian
- dowódca kompanii szkolnej – kpt. Głowacki Paweł
- dowódca plutonu – por. Kardzis Zenon
- dowódca plutonu – ppor. Szacki Mirosław
- dowódca plutonu – ppor. Szymkiewicz Wiktor
- dowódca 1 kompanii – por. Juszczyk Stanisław
- dowódca plutonu – ppor. Jaroszek Nikodem Józef
- dowódca plutonu – ppor. Karpuk Igor Ireneusz
- dowódca plutonu – ppor. Wyrzykowski Jan
- dowódca 2 kompanii – p.o. ppor. Krywko Józef Zbigniew
- dowódca plutonu – ppor. Seifert Zygmunt
- dowódca 3 kompanii – por. Sygnatowicz Kazimierz
- dowódca plutonu – ppor. Stanecki Jerzy Zdzisław
- dowódca plutonu – ppor. Truskolaski Józef
- dowódca 4 kompanii – kpt. Horoszkiewicz Włodzimierz
- dowódca plutonu – chor. Kulik Stefan
Oddelegowani na kurs:
- por. Hryńko Jan
- ppor. Joński Leon
W szpitalu:
- kpt. Poletyłło Stanisław
- por. Grzybowski Andrzej † 1940 Katyń
Żołnierze batalionu – ofiary zbrodni katyńskiej
Biogramy zamordowanych znajdują się na stronie internetowej Muzeum Katyńskiego[24]
Nazwisko i imię | stopień | zawód | miejsce pracy przed mobilizacją | zamordowany |
---|---|---|---|---|
Burhardt Stanisław | kapitan rezerwy | Katyń | ||
Ciundziewicki Leon[25] | podporucznik rezerwy | inżynier geodeta | Katyń | |
Downarowicz Kazimierz[26] | porucznik rezerwy | geodeta | ziemianin | Katyń |
Gajewski Zdzisław[27] | porucznik | żołnierz zawodowy | Katyń | |
Grzybowski Andrzej | porucznik | żołnierz zawodowy | Katyń | |
Kamieński Jan | porucznik rezerwy | inżynier architekt | pracował w Warszawie | Katyń |
Kobyliński Józef | podporucznik rezerwy | inżynier architekt | Katyń | |
Kralczyński Łukasz | kapitan | żołnierz zawodowy | Katyń | |
Łużyński Wacław[28] | porucznik | żołnierz zawodowy | Katyń | |
Papiewski Stasnisław | podporucznik rezerwy | architekt | Katyń | |
Połujan Józef | podporucznik rezerwy | inżynier | Katyń | |
Postępski Roman[29] | kapitan | żołnierz zawodowy | Katyń | |
Szycik Wiktor | podporucznik rezerwy | technik rolnictwa | Katyń | |
Waszkiewicz Zdzisław | podporucznik rezerwy | inżynier | Katyń | |
Awtuszewski Kazimierz | porucznik rezerwy | technik mierniczy | Dyrekcja Lasów Państwowych w Wilnie | Charków |
Blankstein-Sawicki Sawafej | porucznik rezerwy | inżynier | Charków | |
Kozłowski Eustachy | porucznik rezerwy | inżynier | Charków | |
Malinowski Stanisław[30] | porucznik rezerwy | nauczyciel | (e) | Charków |
Zwierzchowski Stanisław | podporucznik rezerwy | technik budowlany | Zarząd Drogowy Brześć | Charków |
Symbole pułku
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/39/Sztandar_3_psap.jpg/220px-Sztandar_3_psap.jpg)
Sztandar
Osobny artykuł: Polskie sztandary wojskowe.
3 grudnia 1921 roku 3 pułk Saperów Wileńskich otrzymał sztandar od Naczelnika Państwa marszałka Piłsudskiego[31]. Po reorganizacji w 1929 r. w Wilnie stacjonował 3 batalion saperów. Powinien on mieć sztandar przejęty po 3 pułku Saperów Wileńskich.
W zbiorze relacji z Banknock znalazły się zapisy oddzielne dla „3 Pułku Saperów” i dla „3 Batalionu Saperów”. Przedstawione dwie relacje na ten temat zakładają, że chodzi faktycznie o jeden i ten sam sztandar:
- „3 pułk saperów – mjr Adam Frydel podaje nazwiska saperów, którzy ukryli sztandar pułku. Są to: st. sap. Tadeusz Wójcik, Wilno,ul. Kolejowa 60, względnie Postawy, ul. Kolejowa 14; sap. Julian Barański, Rożyszcze, ul. 3 Maja 170, względnie Wilno, ul. Betlejemska 13, st. sierż. Zygmunt Nykowski, Wilno, ul. św. Piotra 20.
- „3 batalion saperów – sztandar ukryty w Tarnopolu w piwnicy domu przy ul. Mickiewicza 20 przez kpr. pchor. Jerzego Matyszewskiego i sap. Juliana Hajto. Wtajemniczona p. dr Wigoszówna, Tarnopol, ul. Mickiewicza 20 lub 3 Maja 12. Orzeł z drzewca u p. Kurca, Tarnopol ul. Ostrowskiego 1b. O powyższym wiedzą mjr Jędraszko, ppor. Dworecki, ppor. Józef Bohdanowicz, st. sierż. Zygmunt Nykowski, por. Konstanty Purewozow, st. sap. Julian Barański i sap. Julian Hajto. – Meldunek kpr. pchor. Jerzego Matyszewskiego[32].
Odznaka pamiątkowa
Osobny artykuł: Odznaka pamiątkowa jednostki wojskowej.
15 stycznia 1929 roku Minister Spraw Wojskowych, Józef Piłsudski zatwierdził wzór i regulamin odznaki pamiątkowej 3 psap[33]. Odznaka o wymiarach 50x40 mm ma kształt krzyża maltańskiego z wydłużonym dolnym ramieniem, pokrytego białą emalią. Na poziomych ramionach umieszczono daty „1921 – 1929”, na dolnym numer i inicjały „3 PS”. W centrum krzyża znajduje się tarcza emaliowana czarną, czerwoną i niebieską emalią i postacią świętego Krzysztofa z Dzieciątkiem na ramieniu. Odznaka jednoczęściowa, wykonana w tombaku srebrzonym i złoconym przez Józefa Michrowskiego z Warszawy[34].
Uwagi
Przypisy
- ↑ Wejtko 1932 ↓, s. 3-4.
- ↑ Święto 3-go pułku Saperów Wileńskich. „Polska Zbrojna”. 200, s. 2, 1922-07-26. Warszawa.
- ↑ Święto 3-go pułku Saperów Wileńskich w Wilnie. „Polska Zbrojna”. 210, s. 3, 1922-08-05. Warszawa.
- ↑ Dz. Rozk. MSWojsk. Nr 16 z 19 maja 1927 roku, poz. 174.
- ↑ Kobendza 2001 ↓, s. 255.
- ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 13 z 9 grudnia 1932 roku, s. 424.
- ↑ Zarzycki 1991 ↓, s. 26.
- ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 28 z 23 grudnia 1927 roku, s. 365.
- ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 14 z 5 listopada 1928 roku, s. 353.
- ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 3 z 29 stycznia 1929 roku, s. 14.
- ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 20 z 23 grudnia 1929 roku, s. 389.
- ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 20 z 23 grudnia 1929 roku, s. 401.
- ↑ a b Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 3 z 26 marca 1931 roku, s. 107.
- ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 15 z 31 grudnia 1932 roku, s. 470.
- ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 8 z 28 czerwca 1933 roku, s. 136.
- ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 14 z 22 grudnia 1934 roku, s. 267.
- ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 6 z 18 kwietnia 1935 roku, s. 40.
- ↑ Damrosz i Frelich 1924 ↓, s. 8.
- ↑ Wejtko 1932 ↓, s. 24, autor wymienił z imienia i nazwisko tylko dwunastu kawalerów orderu.
- ↑ Kpt. Emil Strumiński i ppor. Włodzimierz Raczyński zostali odznaczeni 28 lutego 1922 roku, jako oficerowie 4 Pułku Saperów. Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 66 z 16 października 1923 roku, s. 707.
- ↑ Rocznik oficerski 1939 ↓, s. 803-804.
- ↑ Rocznik oficerski 1939 ↓, s. VI.
- ↑ Skrót pdsc oznacza oficera rezerwy powołanego do służby czynnej.
- ↑ Księgi Cmentarne – biogramy oficerów.
- ↑ Księgi Cmentarne – wpis 508.
- ↑ Księgi Cmentarne – wpis 677.
- ↑ Księgi Cmentarne – wpis 886.
- ↑ Księgi Cmentarne – wpis 2161.
- ↑ Księgi Cmentarne – wpis 2955.
- ↑ Księgi Cmentarne – wpis 6336.
- ↑ „Zarys Historii Pułków Polskich w kampanii wrześniowej” - 3 Włocławski Pułk Pontonowy s. 31
- ↑ Satora 1990 ↓, s. 350-351.
- ↑ Dz. Rozk. MSWojsk. Nr 1 z 15 stycznia 1929 roku, poz. 1.
- ↑ Sawicki i Wielechowski 2007 ↓, s. 352.
Bibliografia
- Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych. [dostęp 2020-03-31].
- Lista starszeństwa oficerów zawodowych. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1922.
- Wacław Damrosz, Antoni Frelich: W dzień święta 3 pułku saperów wileńskich 25 VII 24. Warszawa: Remigiusz Kwiatkowski, 1924.
- Ryszard L. Kobendza: Zarys 80-letniej działalności Polskiego Związku Towarzystw Wioślarskich. Warszawa: 2001.
- Eugeniusz Kozłowski, Wojsko Polskie 1936–1939. Próby modernizacji i rozbudowy, Wydawnictwo MON, Warszawa 1964, wyd. I, s. 189.
- Zdzisław Józef Cutter: Saperzy II Rzeczypospolitej. Warszawa [etc.]: Pat, 2005. ISBN 83-921881-3-6.
- Ryszard Rybka, Kamil Stepan: Rocznik oficerski 1939. Stan na dzień 23 marca 1939. T. 29. Kraków: Fundacja Centrum Dokumentacji Czynu Niepodległościowego. Biblioteka Jagiellońska, 2006. ISBN 83-7188-899-6.
- Kazimierz Satora: Opowieści wrześniowych sztandarów. Warszawa: Instytut Wydawniczy „Pax”, 1990. ISBN 83-211-1104-1.
- Zdzisław Sawicki, Adam Wielechowski: Odznaki Wojska Polskiego 1918-1945: Katalog Zbioru Falerystycznego: Wojsko Polskie 1918-1939: Polskie Siły Zbrojne Na Zachodzie. Warszawa: Pantera Books, 2007. ISBN 83-204-3299-5.
- Tadeusz Wejtko: Zarys historji wojennej 3-go Pułku Saperów Wileńskich. Warszawa: Wojskowe Biuro Historyczne, 1932, seria: Zarys historii wojennej formacyj polskich 1918–1920.
- „Zarys Historii Pułków Polskich w kampanii wrześniowej” - 3 Włocławski Pułk Pontonowy, Oficyna Wydawnicza „Ajaks”, Pruszków 1994, ISBN 83-85621-46-6
- Piotr Zarzycki: 3 Wileński Batalion Saperów. Pruszków: Wydawnictwo Ajaks, 1991, seria: Zarys historii wojennej pułków polskich w kampanii wrześniowej. ISBN 978-83-62046-82-9.
- p
- d
- e
Instytucje centralne | |
---|---|
Szkolnictwo | |
Grupy saperów |
|
Brygady saperów |
|
Pułki saperów | |
Bataliony saperów (1921-1929) | |
Bataliony saperów (1929-1939) |
|
Bataliony saperów (1939) |
|
Kompanie saperów KOP (1931-1939) | |
Szwadrony pionierów (1939) | |
Ośrodki Zapasowe Saperów (1939) |
- p
- d
- e