Kompania graniczna KOP „Mikołajewszczyzna”
Historia | |
Państwo |
|
---|---|
Rozformowanie | 1939 |
Organizacja | |
Dyslokacja | Mikołajewszczyzna |
Formacja | Korpus Ochrony Pogranicza |
Podległość |
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/e0/Kompania_KOP_Miko%C5%82ajewszczyzna_w_1934.png/250px-Kompania_KOP_Miko%C5%82ajewszczyzna_w_1934.png)
Kompania graniczna KOP „Mikołajewszczyzna” – pododdział graniczny Korpusu Ochrony Pogranicza pełniący służbę ochronną na granicy polsko-radzieckiej.
Geneza
Do czasu zakończenia wojny polsko-bolszewickiej, czyli do jesieni 1920, wschodnią granicę państwa polskiego wyznaczała linia frontu. Dopiero zarządzeniem z 6 listopada 1920 utworzono Kordon Graniczny Ministerstwa Spraw Wojskowych[1]. W połowie stycznia 1921 zmodyfikowano formę ochrony granicy i rozpoczęto organizowanie Kordonu Granicznego Naczelnego Dowództwa WP. Obsadzony on miał być przez żandarmerię polową i oddziały wojskowe[2]. Latem 1921 ochronę granicy wschodniej postanowiło powierzyć Batalionom Celnym[3]. W Nowym Świerżeniu rozmieszczono dowództwo i pododdziały sztabowe 2 batalionu celnego, a jego 1 kompania stacjonowała w Mikołajewszczyźnie. W drugiej połowie 1922 przeprowadzono kolejną reorganizację organów strzegących granicy wschodniej[4]. 1 września 1922 bataliony celne przemianowano na bataliony Straży Granicznej[5]. W rejonie odpowiedzialności przyszłej kompanii granicznej KOP „Druskienniki” służbę graniczną pełniły pododdziały 41 batalionu Straży Granicznej. Już w następnym zlikwidowano Straż Graniczną, a z dniem 1 lipca 1923 pełnienie służby granicznej na wschodnich rubieżach powierzono Policji Państwowej[6]. W sierpniu 1924 podjęto uchwałę o powołaniu Korpusu Ochrony Pogranicza – formacji zorganizowanej na wzór wojskowy, a będącej w etacie Ministerstwa Spraw Wewnętrznych[7].
Formowanie i zmiany organizacyjne
Na podstawie rozkazu szefa Sztabu Generalnego L. dz. 12044/O.de B./24 z 27 września 1924, w pierwszym etapie organizacji Korpusu Ochrony Pogranicza sformowano 8 batalion graniczny [8][9], a w jego składzie 18 kompanię graniczną KOP[10]. W listopadzie 1936 kompania liczyła 2 oficerów, 7 podoficerów, 4 nadterminowych i 82 żołnierzy służby zasadniczej[a].
W 1939 1 kompania graniczna KOP „Mikołajewszczyzna” podlegała dowódcy batalionu KOP „Stołpce”[11].
Osobny artykuł: kompanie graniczne Korpusu Ochrony Pogranicza.
Służba graniczna
Podstawową jednostką taktyczną Korpusu Ochrony Pogranicza przeznaczoną do pełnienia służby ochronnej był batalion graniczny. Odcinek batalionu dzielił się na pododcinki kompanii, a te z kolei na pododcinki strażnic, które były „zasadniczymi jednostkami pełniącymi służbę ochronną”, w sile półplutonu. Służba ochronna pełniona była systemem zmiennym, polegającym na stałym patrolowaniu strefy nadgranicznej i tyłowej, wystawianiu posterunków alarmowych, obserwacyjnych i kontrolnych stałych, patrolowaniu i organizowaniu zasadzek w miejscach rozpoznanych jako niebezpieczne, kontrolowaniu dokumentów i zatrzymywaniu osób podejrzanych, a także utrzymywaniu ścisłej łączności między oddziałami i władzami administracyjnymi[12]. Miejscowość, w którym stacjonowała kompania graniczna, posiadała status garnizonu Korpusu Ochrony Pogranicza[13].
1 kompania graniczna „Mikołajewszczyzna” w 1934 ochraniała odcinek granicy państwowej szerokości 20 kilometrów 330 metrów[14]. Po stronie sowieckiej granicę ochraniały zastawy „Piastuny” i „Mosiewicze” z komendantury „Mohylno”[15] .
Wydarzenia:
- W meldunku sytuacyjnym KOP za okres od 11 do 20 listopada 1928 odnotowano: Patrol kontrolny zauważył podczas kontroli słupów granicznych przestrzelone godło państwowe na słupie granicznym nr 818[16].
Kompanie sąsiednie:
- 3 kompania graniczna KOP „Kołosowo” ⇔ 2 kompania graniczna KOP „Siejłowicze” – 1928[17], 1929[18], 1931[15] , 1932[19], 1934[20], 1938[21]
Struktura organizacyjna
Strażnice kompanii w 1928[22][17]:
- 69 strażnica KOP „Ługowate”
- 70 strażnica KOP „Iłowo” (Iłłowo[b])
- 71 strażnica KOP „Panie Kochanku”
- 72 strażnica KOP „Połośnia”
- strażnica KOP „Folwark Truss”
Strażnice kompanii w latach 1929 – 1934[18][15][19][20][c]
- strażnica KOP „Ługowate”[d]
- strażnica KOP „Iłowo”[e]
- strażnica KOP „Las Połośniański”[f]
- strażnica KOP „Połośnia”[g]
Strażnice kompanii w 1938[21]
Organizacja kompanii 17 września 1939[23][24]:
- dowództwo kompanii
- pluton odwodowy
- 1 strażnica KOP „Las Połośniański”
- 2 strażnica KOP „Połośnia”
Dowódcy kompanii
- kpt. piech. Stanisław Grzegorz Paczkowski (16 XI 1931? – 5 VI 1932)[h]
- kpt. Witold Gorczycki[i] (- VIII 1939)
Uwagi
- ↑ Wykaz stanów etatowych oficerów, podoficerów i żołnierzy KOP przesłanych przez ppłk. dypl. Franciszka Węgrzyna ze sztabu KOP do I oficera do zleceń GISZ płk. dypl. Kazimierza Glabisza. → Jabłonowski i in. 2001 ↓, s. 366
- ↑ W komunikatach dyslokacyjnych występuje również jako Iłłowo → Komunikaty dyslokacyjne KOP ↓
- ↑ W 2000 Rajmund Szubański napisał, że sformułowania zawarte w artykule „Bataliony, kompanie, strażnice KOP” z 1993 odnoszą się do stanu sprzed 1937 → Szubański 2000 ↓, s. 87. Wymienił następujące strażnice: „Iłowo”, „Panie Kochanku”, „Połośna” → Szubański 1993 ↓, s. 277
- ↑ folwark Łuhowate, gmina Świerżeń Nowy, powiat stołpecki, województwo nowogródzkie
- ↑ Strażniłowo, gmina Świerżeń Nowy, powiat stołpecki, województwo nowogródzkie
- ↑ leśniczówka Połośnia, gmina Howiezna, powiat nieświeski, województwo nowogródzkie → Baza miejscowości kresowych
- ↑ folwark Połośnia, gmina Howiezna, powiat nieświeski, województwo nowogródzkie → Baza miejscowości kresowych
- ↑ Więcej informacji biograficznych w: Batalion KOP „Sarny”.
- ↑ Witold Gorczycki, kpt. piech., w KOP od 1938. Do mobilizacji dowódca 1 kompanii granicznej „Mikołajewszczyzna”. We wrześniu 1939 adiutant I batalionu piechoty 96 pułku piechoty 38 DP → Jabłonowski i in. 2001 ↓, s. 719
Przypisy
- ↑ Dominiczak 1992 ↓, s. 56-58.
- ↑ Dominiczak 1992 ↓, s. 59-63.
- ↑ Polak 1999 ↓, s. 6.
- ↑ Dominiczak 1992 ↓, s. 76.
- ↑ Prochwicz i Kępa 2003 ↓, s. 20.
- ↑ Dominiczak 1992 ↓, s. 94-101.
- ↑ Grochowski (red.) 1994 ↓, s. 7.
- ↑ Prochwicz i 3/1994 ↓, s. 152.
- ↑ Prochwicz, Konstankiewicz i Rutkiewicz 2003 ↓, s. 23.
- ↑ Meldunki sytuacyjne KOP ↓, s. 39/25.
- ↑ Szubański 2000 ↓, s. 89.
- ↑ Falkiewicz 1925 ↓, s. 3-4.
- ↑ Jabłonowski i in. 2001 ↓, s. 312-314.
- ↑ Jabłonowski i in. 2001 ↓, s. 299.
- ↑ a b c Szkice dyslokacyjne ↓.
- ↑ Meldunki sytuacyjne KOP ↓, s. 37/1928.
- ↑ a b Komunikaty dyslokacyjne KOP ↓, s. 7/1928.
- ↑ a b Komunikaty dyslokacyjne KOP ↓, s. 8/1929.
- ↑ a b Komunikaty dyslokacyjne KOP ↓, s. 25/1932.
- ↑ a b Komunikaty dyslokacyjne KOP ↓, s. 55/1934.
- ↑ a b Komunikaty dyslokacyjne KOP ↓, s. 86/1938.
- ↑ Wykaz L.dz. 1040/2Br.OP. ↓.
- ↑ Prochwicz 2003 ↓, s. 308.
- ↑ Grzelak 2001 ↓, s. 187.
Bibliografia
- Henryk Dominiczak: Granica wschodnia Rzeczypospolitej Polskiej w latach 1919–1939. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 1992. ISBN 83-01-10202-0.
- Stanisław Falkiewicz: Korpus Ochrony Pogranicza. W pierwszą rocznicę objęcia służby na wschodniej granicy Rzeczypospolitej 1924-1925. 1925. [dostęp 2016-01-30].
- Lech Grochowski (red.): Korpus Ochrony Pogranicza w 70 rocznicę powstania. Materiały z konferencji popularnonaukowej. Kętrzyn: Centrum Szkolenia Straży Granicznej, 1994.
- Czesław Grzelak: Szack–Wytyczno 1939. Warszawa: Dom Wydawniczy Bellona, 2001. ISBN 83-11-09324-5.
- Marek Jabłonowski, Włodzimierz Jankowski, Bogusław Polak, Jerzy Prochwicz: O niepodległą i granice. Korpus Ochrony Pogranicza 1924-1939. Wybór dokumentów. Warszawa–Pułtusk: Wyższa Szkoła Humanistyczna w Pułtusku. Wydział Dziennikarstwa i Nauk Politycznych Uniwersytetu Warszawskiego, 2001. ISBN 8388067488.
- Bogusław Polak: Polskie formacje graniczne. Dokumenty organizacyjne. Wybór źródeł. T. 1. Koszalin: Wydawnictwo Uczelniane Politechniki Koszalińskiej, 1999. ISBN 83-87424-84-6.
- Jerzy Prochwicz, Andrzej Konstankiewicz, Jan Rutkiewicz: Korpus Ochrony Pogranicza 1924–1939. Barwa i Broń, 2003. ISBN 8390021794.
- Jerzy Prochwicz. Korpus Ochrony Pogranicza w przededniu wojny, Część I. Powstanie i przemiany organizacyjne KOP do 1939 r. „Wojskowy Przegląd Historyczny”. 3 (149), 1994. Warszawa: Wydawnictwo „Czasopisma Wojskowe”. ISSN 0043-7182.
- Jerzy Prochwicz, Zbigniew Kępa. ABC formacji granicznych II Rzeczypospolitej. „Problemy Ochrony Granic”. 24, 2003. Ketrzyn: Centrum Szkolenia Straży Granicznej. ISSN 1505-1757.
- Jerzy Prochwicz: Formacje Korpusu Ochrony Pogranicza w 1939. Warszawa: Wydawnictwo Neriton, 2003. ISBN 83-88973-58-4.
- Rajmund Szubański. Bataliony, kompanie, strażnice KOP. „Wojskowy Przegląd Historyczny”. 3 (145), 1993. Warszawa: Wydawnictwo „Czasopisma Wojskowe”. ISSN 0043-7182.
- Rajmund Szubański. Bataliony, kompanie, strażnice KOP-u. „Przegląd Historyczno-Wojskowy”. 3 (184), 2000. Warszawa: Dom Wydawniczy Bellona. ISSN 1640-6281.
- Graficzny wykaz budynków zajmowanych przez oddziały 2 Brygady KOP nr L.dz. 1040/2Br.OP.
- Szkice dyslokacyjne Korpusu Ochrony Pogranicza i podległych jednostek w latach 1927-1939 → Archiwum Straży Granicznej. Szczecin.
- Komunikaty dyslokacyjne Korpusu Ochrony Pogranicza z lat 1927 (z uzupełnieniami i poprawkami), 1928, 1932, 1934 (z uzupełnieniami i poprawkami) i 1938 → Archiwum Straży Granicznej. Szczecin.
- Meldunki sytuacyjne dowództwa Korpusu Ochrony Pogranicza → Archiwum Straży Granicznej. Szczecin.
- p
- d
- e